10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 13-14-15 cevapları, Sözün Ezgisi temasında şiirin okunması, türküyle karşılaştırılması ve biçim özelliklerinin belirlenmesi çalışmalarını içerir. Âşık Ruhsatî ve Karacaoğlan’ın koşmaları, bu etkinliklerin temelini oluşturmaktadır.
10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 13-14-15 Cevapları – Koşma ve Şiir Bilgisi
Halk şiirinde duygular, sade ve etkileyici bir söyleyişle dile getirilir. Ölçü, kafiye ve redif gibi unsurlar bu söyleyişin ahengini güçlendirir. Aşağıdaki çözümlerde hem şiirin anlamı hem de biçim özellikleri ele alınmıştır.
10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 13 Cevapları
Konuya Başlarken – Âşık Ruhsatî’nin Koşması
Yönerge: Aşağıdaki şiirden ve karekodda verilen türküden faydalanarak soruları cevaplayınız.
Karşılaştırma ve kişisel görüş cevapları örnektir; dinlediğiniz türküye göre kendi ifadelerinizle geliştirebilirsiniz.
1. Okuduğunuz şiir ile dinlediğiniz türkü arasındaki farklılıklar nelerdir?
Örnek cevap: Şiirde sözleri kendi okuyuşumla anlamlandırırım. Türküde ise bu sözler bir melodi ve sanatçının söyleyişiyle sunulur. Müzik, sözlerin duygusal etkisine yeni bir boyut kazandırır.
2. Not aldığınız farklılıkların nedenleri hakkındaki görüşlerinizi açıklayınız.
Örnek cevap: Şiir okunurken okuyucunun tercih ettiği vurgu ve duraklamalar öne çıkar. Türküde bunları ezgi ve seslendiren kişinin yorumu şekillendirir. Bu yüzden aynı sözler okuma ve dinleme sırasında farklı biçimlerde etkili olabilir.
3. Okuduğunuz şiirden mi, dinlediğiniz türküden mi daha fazla etkilendiniz? Gerekçeleriyle açıklayınız.
Örnek cevap: Şiiri okumak beni daha çok etkiledi. Şairin kendi gönlüyle konuşmasını içten buldum. Dünyanın geçici olduğunu ve insanın isteklerini sorgulaması gerektiğini anlatan dizeler üzerinde düşünme fırsatı buldum.
4. Koşmadaki isim ve sıfat tamlamalarını tespit ederek bunların şiire katkıları hakkındaki fikirlerinizi açıklayınız.
Cevap: Şiirdeki “devr-i Âdem”, “Âdem’in devri” anlamına gelen Farsça kuruluşlu bir isim tamlamasıdır. “Telaşın, elim, serime, ümidini, hanen, malın” sözleri ise tamlayanları söylenmemiş isim tamlamalarına örnektir. Bunlar “senin telaşın, benim elim, benim serime, senin ümidini, senin hanen, senin malın” şeklinde tamamlanabilir.
Sıfat tamlamaları: “Deli gönül”, “iki adam”, “şu yalan dünya” ve “bir top bez” ifadeleridir. “Deli” ve “yalan” nitelik bildirirken “iki” sayı, “şu” işaret bildirir. “Bir top bez” ise miktar belirtir.
Örnek değerlendirme: Tamlamalar, şairin anlatmak istediğini daha açık ve güçlü hâle getirir. “Deli gönül” sözü gönlün taşkınlığını, “yalan dünya” ifadesi yaşamın geçiciliğini öne çıkarır. İyelik ekleriyle kurulan ifadeler de seslenişin samimiyetini artırır.
10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 14 Cevapları
Şiirin Dili, Ahenk ve Tema
Yönerge: 14 ve 15. sayfalarda şiir türü ile ilgili bilgiler içeren bilgi görselini inceleyiniz. 15. sayfadaki şiirde eksik bırakılan bilgileri ilgili boşluklara yazarak bilgi görselini tamamlayınız.
Açıklama: Sayfa 14, sonraki sayfadaki uygulamaya hazırlık niteliğindedir. Doldurulacak alanlar 15. sayfada bulunmaktadır.
Bilgi görselinde şiir, şiir dili, ahenk ve tema kavramları açıklanmıştır. Şiir dilinin günlük dilden farklı olarak mecazlara, imgelere ve çağrışımlara yer verdiği belirtilmiştir. Ayrıca Karacaoğlan’ın halk şiirindeki yeri ve koşmalarında işlediği aşk, doğa, özlem, ayrılık gibi konular tanıtılmıştır.
10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 15 Cevapları
Karacaoğlan – Koşmanın Özelliklerini Tamamlayalım
Cevap: Boşluklara sırasıyla şu bilgiler yazılabilir:
- Bu koşmanın teması: Ayrılık, yoksulluk ve ölüm karşısında duyulan acı.
- -aş: Tam kafiye.
- -a: Redif.
- -r: Yarım kafiye.
- -di: Redif.
- -ç: Yarım kafiye.
- -ilmez: Redif.
- Bu koşmanın nazım birimi: Dörtlük.
- Bu koşmanın ölçüsü: 11’li hece ölçüsü.
Cevapların Kısa Açıklaması
Birinci dörtlük: “Taşa, kardaşa, yaşa” sözcüklerinde aynı görevde kullanılan “-a” ekleri rediftir. Geriye kalan “-aş” sesleri tam kafiye oluşturur.
İkinci dörtlük: Kitabın gösterdiği ayrım esas alındığında “indirdi, soldurdu, gönderdi” sözcüklerindeki “-r” yarım kafiye, geçmiş zaman bildiren “-di/-du” ekleri rediftir.
Üçüncü dörtlük: “Göçülmez, içilmez, seçilmez” sözcüklerinde kitapta “-ilmez” biçiminde belirtilen ortak ekler redif kabul edilir. İlk sözcükte bu bölüm ünlü uyumuyla “-ülmez” olur. Eklerden önceki “-ç” sesi yarım kafiyeyi oluşturur.
Nazım birimi ve ölçü: Şiir dört dizelik bölümlerden oluştuğu için nazım birimi dörtlüktür. “Bir / ay-rı-lık / bir / yok-sul-luk / bir / ö-lüm” dizesinde olduğu gibi dizeler 11 hecelidir.
Kavuştak: Dörtlüklerin sonunda yinelenen “Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm” dizesidir. Bu tekrar, şiirin temel duygusunu güçlendirir.
Tapşırma/mahlas: Şairin son dörtlükte kullandığı “Karac’oğlan” adıdır.
Bütün sayfalara ait açıklamalı çözümleri 10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasında inceleyebilirsiniz.