10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 16-20 Cevapları, Sözün Ezgisi temasındaki koşuk, söz varlığı ve Türkçenin geçmişten günümüze değişimiyle ilgili çalışmaları kapsamaktadır. Açık uçlu etkinlikler öğrencilerin kendi cevaplarını oluşturmasına yardımcı olacak örneklerle açıklanmıştır.
10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 16 Cevapları
Okumayı Yönetebilme - Sıra Sizde
Soru: Okuyacağınız koşuğun içeriğine yönelik tahminlerde bulunmak için aşağıdaki görselleri inceleyiniz. Örnek cevap: Görsellerde kar, dağlar, yeşil alanlar, çiçekler ve hayvanlar yer almaktadır. Bu nedenle koşukta mevsim değişimi, baharın gelişi ve doğanın yeniden canlanması üzerinde durulacağını tahmin ediyorum.
Soru: Sayfa 17-18’deki koşuğu göz gezdirerek okuyunuz ve metinde dikkatinizi çeken kelimelerin altını çiziniz. Örnek cevap: Koşukta bulıt, yagmur, tag, suv, kayguk, buka, yaylag, çeçek, yinçü ve yaşıl gibi günümüz Türkçesinden farklı yazılan kelimeler dikkatimi çekti. Ayrıca bu kelimelerin çoğunun doğayla ilgili olması da metnin konusu hakkında ipucu vermektedir.
Soru: İncelediğiniz görsellerden ve altını çizdiğiniz kelimelerden faydalanarak okuyacağınız koşuğun içeriğine yönelik tahminlerde bulununuz. Örnek cevap: Koşuğun kıştan bahara geçiş sırasında doğada yaşanan değişimleri anlatacağını düşünüyorum. Yağmurun yağması, karların erimesi, çiçeklerin açması ve hayvanların yaylalara çıkması şiirde işlenebilir.
Soru: Koşuğa uygun bir okuma yöntemi belirleyiniz. Örnek cevap: Koşuğu sesli ve ezgili biçimde okurum. Şiirin ritmini koruyarak vurgu ve tonlamaya dikkat ederim.
Soru: Koşuğu okurken tahminlerinizin doğruluğunu değerlendiriniz. Örnek cevap: Tahminlerimin metinle büyük ölçüde örtüştüğünü gördüm. Koşukta yağmur, kar, dağlar, sular, çiçekler ve hayvanlar aracılığıyla baharın doğaya getirdiği hareketlilik ve canlılık anlatılmıştır.
Soru: Vurgu, tonlama ve telaffuzunuza dikkat ederek şiiri ezgili bir şekilde okumaya özen gösteriniz. Örnek uygulama: Şiiri okurken dizelerin sonlarında uygun duraklar veririm. Doğadaki hareketliliği anlatan bölümlerde ses tonumu canlandırır, kelimeleri doğru telaffuz etmeye ve şiirin ritmini korumaya dikkat ederim.
10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 17 Cevapları
1. Okuma Metni - Koşuk
17. sayfada doğrudan cevaplandırılacak bir soru bulunmamaktadır. Sayfada koşuğun özellikleri açıklanmakta ve şiirin eski Türkçe biçimiyle günümüz Türkçesine aktarılmış hâli birlikte verilmektedir.
Metinde rüzgâr, bulut, yağmur, kar ve seller aracılığıyla doğada yaşanan değişim anlatılmaktadır. Karların erimesi ve suların akmasıyla birlikte baharın ilk belirtileri ortaya çıkmaktadır.
10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 18 Cevapları
1. Okuma Metni - Koşuk Devamı
18. sayfada koşuk devam etmektedir. Burada da ayrıca cevaplandırılacak bir soru bulunmamaktadır.
Şiirde hayvanların yaylalara yönelmesi, yağmurun yağması, tomurcukların ve çiçeklerin açması, çevrenin farklı renklere bürünmesi anlatılmaktadır. Böylece baharın doğada meydana getirdiği değişim ayrıntılı bir görünüm kazanmıştır.
Kısa değerlendirme: Koşukta doğa, hayvanlar ve insan yaşamı bir bütün hâlinde ele alınmıştır. Bu anlatım, şiirin ortaya çıktığı dönemin yaşam biçiminin doğal çevreyle ne kadar iç içe olduğunu göstermektedir.
10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 19 Cevapları
Anlam Oluşturabilme - Söz Varlığımız
Soru: 1) Aşağıdaki tabloya okuduğunuz koşuğun orijinal metninde anlamını bilmediğiniz kelime veya kelime gruplarını, bunların anlamlarına dair tahminlerinizi yazınız. Örnek cevap: Metnin günümüz Türkçesindeki karşılığından yararlanarak aşağıdaki tahminler yapılabilir.
| Kelime veya kelime grubu | Anlamına yönelik tahminim |
|---|---|
| kasnayu | Titreyerek |
| münreşü | Şarlayarak |
| kayguk | Kayık |
| yinçü | İnci |
| yomıttı | Topladı, bir araya getirdi |
Soru: 2) Okuduğunuz koşukta geçen kelimelerin zaman içinde şekil ve anlam yönünden nasıl bir değişim ve dönüşüm geçirdiğini ortaya koymak için aşağıdaki tabloyu inceleyerek boş bırakılan yerleri örnekteki gibi tamamlayınız. Cevap: Tablodaki kelimelerin günümüzdeki karşılıkları ve geçirdikleri değişimler şöyledir.
| Kelime | Günümüzdeki yazılışı | Eski anlamı | Günümüzdeki anlamı | Şekil olarak | Anlam olarak |
|---|---|---|---|---|---|
| yaşıl | yeşil | yeşil | yeşil | “a” → “e”, “ı” → “i” değişimi olmuştur. | Anlamı aynıdır. |
| yugruşur | yoğruşur | birbirine karışır | birbirine karışır | Ses değişmeleri sonucunda bugünkü biçimini almıştır. | Temel anlamı korunmuştur. |
| tag | dağ | dağ | dağ | “t” → “d”, “g” → “ğ” değişimi olmuştur. | Anlamı değişmemiştir. |
| buka | boğa | boğa | boğa | “u” → “o”, “k” → “ğ” değişimi olmuştur. | Anlamı değişmemiştir. |
| töpü | tepe | tepe | tepe | Ünlüler değişerek “tepe” biçimini almıştır. | Anlamı korunmuştur. |
| kayguk | kayık | kayık | kayık | Ses yapısında değişme meydana gelmiştir. | Anlamı korunmuştur. |
| yinçü | inci | inci | inci | Başındaki “y” düşmüş, ses değişmeleriyle “inci” biçimini almıştır. | Anlamı aynıdır. |
| adrışur | ayrışır | birbirinden ayrılır | ayrışır | Ses değişmeleriyle günümüzdeki biçimini almıştır. | Temel anlamı devam etmektedir. |
| sevnüp | sevinip | sevinerek | sevinip | Ünlü türemesi ve ses değişmeleri görülmüştür. | Temel anlamı korunmuştur. |
Soru: 3) Aşağıdaki infografikte “iyi” sözcüğünün Türkçenin yazılı metinlerle takip edilebilen dönemlerindeki değişimi gösterilmiştir. İnfografikten hareketle “iyi” sözcüğünün günümüze kadar geçirdiği ses değişimlerini ilgili kutucuklara yazınız. Cevap:
edgü → eygü: “d” sesi “y” sesine dönüşmüştür.
eygü → eyü: “g” sesi düşmüştür.
eyü → iyi: Ünlü seslerde değişiklik meydana gelmiş ve kelime “iyi” biçimini almıştır.
edgü → eygü: “d” sesi “y” sesine dönüşmüştür.
eygü → eyü: “g” sesi düşmüştür.
eyü → iyi: Ünlü seslerde değişiklik meydana gelmiş ve kelime “iyi” biçimini almıştır.
10. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 20 Cevapları
Birlikte Öğrenelim
Soru: Okuduğunuz koşuktaki kelimelerin şekil ve anlam yönünden değişikliğe uğramasının sebeplerini tartışmak üzere öğretmeninizin rehberliğinde gruplara ayrılınız. Örnek cevap: Grup arkadaşlarımızla kelimelerin değişmesinde ses olayları, söyleyiş kolaylığı, bölgesel kullanımlar ve dilin zaman içinde doğal olarak değişmesinin etkili olduğunu tartışırız.
Soru: Her grup için bir sözcü belirleyiniz. Örnek cevap: Grup üyelerinin ortak görüşlerini sınıfa aktaracak bir arkadaşımızı sözcü seçeriz.
Soru: İnceleyip uygun şekilde doldurduğunuz tablodan hareketle kelimelerin şekil ve anlam yönünden değişimini-dönüşümünü tespit etmek üzere okuduğunuz koşuktan bir dörtlük seçiniz. Örnek cevap:
Seçilen dörtlük:
“Yagmur yagıp saçıldı,
Türlüg çeçek suçuldı,
Yinçü kabı açıldı,
Çından yıpar yugruşur.”
Bu dörtlükte günümüz Türkçesine ulaşırken değişim geçirmiş birden fazla kelime bulunmaktadır.
Seçilen dörtlük:
“Yagmur yagıp saçıldı,
Türlüg çeçek suçuldı,
Yinçü kabı açıldı,
Çından yıpar yugruşur.”
Bu dörtlükte günümüz Türkçesine ulaşırken değişim geçirmiş birden fazla kelime bulunmaktadır.
Soru: Seçtiğiniz dörtlükte günümüze göre biçim ve anlam yönünden farklılaşan kelimeleri grup olarak belirleyiniz. Örnek cevap: Yagmur → yağmur, çeçek → çiçek, yinçü → inci ve yugruşur → yoğruşur kelimelerinde biçim değişikliği görülmektedir. Bu kelimelerin temel anlamları ise büyük ölçüde devam etmektedir.
Soru: Belirlediğiniz kelimelerin anlam ve şekil yönüyle nasıl bir değişim-dönüşüm geçirdiğini açıklayınız. Örnek cevap:
yagmur → yağmur: Ses değişikliği meydana gelmiş, anlam aynı kalmıştır.
çeçek → çiçek: İlk hecedeki ünlü değişmiş, kelimenin anlamı korunmuştur.
yinçü → inci: Kelimenin ses yapısı değişmiş fakat anlamı aynı kalmıştır.
yugruşur → yoğruşur: Ses değişmeleri görülmüş, temel anlam korunmuştur.
yagmur → yağmur: Ses değişikliği meydana gelmiş, anlam aynı kalmıştır.
çeçek → çiçek: İlk hecedeki ünlü değişmiş, kelimenin anlamı korunmuştur.
yinçü → inci: Kelimenin ses yapısı değişmiş fakat anlamı aynı kalmıştır.
yugruşur → yoğruşur: Ses değişmeleri görülmüş, temel anlam korunmuştur.
Soru: Bu kelimelerin farklılaşma sebeplerine dair fikirler üretiniz. Örnek cevap: İnsanların kelimeleri zamanla daha kolay söylemeye başlaması, farklı bölgelerde oluşan söyleyiş biçimleri, ses olayları ve başka toplumlarla kurulan kültürel ilişkiler kelimelerin değişmesinde etkili olmuş olabilir.
Soru: Ortaya koyduğunuz fikirler arasında ilişki kurmaya çalışınız. Örnek cevap: Söyleyiş kolaylığı ses değişmelerine, ses değişmeleri de kelimelerin zamanla yeni biçimler kazanmasına yol açmıştır. Bölgesel ve kültürel farklılıklar da bu süreci etkileyerek dilin değişmesine katkıda bulunmuştur.
Soru: Tartıştığınız fikirler arasından grup tarafından kabul görenleri listeleyiniz. Örnek cevap:
1. Dil zaman içerisinde doğal olarak değişir.
2. Söyleyiş kolaylığı bazı seslerin değişmesine veya düşmesine neden olabilir.
3. Ağız ve lehçe farklılıkları kelimelerin biçimini etkileyebilir.
4. Kültürel etkileşimler dile yeni kullanımlar kazandırabilir.
5. Bazı eski kelimeler zaman içinde farklı biçimlerde kullanılmaya başlanabilir.
1. Dil zaman içerisinde doğal olarak değişir.
2. Söyleyiş kolaylığı bazı seslerin değişmesine veya düşmesine neden olabilir.
3. Ağız ve lehçe farklılıkları kelimelerin biçimini etkileyebilir.
4. Kültürel etkileşimler dile yeni kullanımlar kazandırabilir.
5. Bazı eski kelimeler zaman içinde farklı biçimlerde kullanılmaya başlanabilir.
Soru: Tartışma sonucunda oluşturduğunuz listeden hareketle kelimelerin biçim ve anlam yönünden farklılaşmasının nedenlerine dair çıkarımlarınızı aşağıdaki alana yazınız. Örnek cevap: Türkçe yüzyıllar boyunca kullanılırken kelimelerin ses ve yazılışlarında çeşitli değişiklikler meydana gelmiştir. “Tag → dağ”, “buka → boğa”, “yaşıl → yeşil” ve “yinçü → inci” örnekleri bu değişimi göstermektedir. Kelimelerin biçimleri değişse de incelediğimiz örneklerin çoğunda temel anlamın korunduğu görülmektedir. Bu durum dilin hem değiştiğini hem de geçmişle bağını sürdürdüğünü göstermektedir.
Soru: Çıkarımlarınızı grup sözcüleri aracılığıyla sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. Örnek cevap: “Yaptığımız incelemede eski Türkçeden günümüze ulaşan birçok sözcüğün ses ve yazılış bakımından değiştiğini gördük. Kelimelerin çoğunun anlamını koruduğunu ve bu değişimlerde dilin doğal gelişimi ile söyleyiş özelliklerinin etkili olduğunu düşünüyoruz.”
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarını 10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları ana sayfasında inceleyebilirsiniz.