10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları | MEB Yayınları Sayfa 184
Görseldeki edebî türler olay anlatımına dayalı metinlerdir. Bu türler, anlatma esasına göre oluşturulmuştur.
Konuya Başlarken – Metin Tahlili (Anlama)
Soru 1: Görselde adları verilen türler, metin türleri içerisinde hangi başlıkta toplanabilir? Niçin?
Cevap: Bu türler anlatmaya bağlı edebî metinler başlığı altında değerlendirilir. Çünkü her birinde olay örgüsü, kahramanlar, zaman ve mekân unsurları yer alır ve anlatım bir olay etrafında gelişir.
Soru 2: Görsel ve aşağıdaki parçadan hareketle bu metin türleriyle ilgili hangi çıkarımları yapabilirsiniz?
Cevap: Destan, masal ve efsane gibi türler edebiyatın sözlü kültüre dayanan köklerini temsil eder. Bu sözlü birikim zamanla yazıya geçirilmiş; Dede Korkut Hikâyeleri bu geçişin önemli bir örneği olmuştur. Daha sonra hikâye, roman ve mesnevi gibi türler gelişerek edebiyatın anlatım alanını genişletmiştir. Bu durum, edebiyatın sürekli gelişen ve değişen bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.
10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları | MEB Yayınları Sayfa 185
Soru 3: Verilen mesnevi parçalarından hareketle bu eserlerin konularını yazınız.
Vesîletü’n-Necât (Mevlid)
Konu: Hz. Muhammed (s.a.v.)’in hayatı anlatılmakta, özellikle miraç hadisesi ve Peygamberimizin yüceliği ön plana çıkarılmaktadır.
Leylâ ve Mecnûn
Konu: İmkânsız bir aşkın hikâyesi olan Leylâ ile Mecnûn’un sevgisi, ayrılık ve aşkın insanı derin bir acıya sürüklemesi işlenmektedir.
Yûsuf ve Zelîhâ
Konu: Hz. Yûsuf’un güzelliği, Zelîhâ’nın ona olan aşkı ve Hz. Yûsuf’un iffetli duruşu etrafında gelişen olaylar anlatılmaktadır.
İskender-nâme
Konu: Büyük İskender’in yaptığı seferler, kazandığı savaşlar ve gösterdiği kahramanlıklar konu edilmektedir.
Soru 4: Beyit numaralarına bakarak mesnevilerin uzunluklarıyla ilgili tahmininizi yazınız.
Cevap: Beyit numaralarının çok yüksek olması, bu eserlerin uzun soluklu mesneviler olduğunu göstermektedir.
Leylâ ve Mecnûn ile İskender-nâme binlerce beyitten oluşan çok uzun mesnevilerdir.
Yûsuf ve Zelîhâ uzun bir mesnevi olup yüzlerce ya da binlerce beyit içermektedir.
Vesîletü’n-Necât ise diğerlerine göre daha kısa olmakla birlikte yine yüzlerce beyitlik bir mesnevidir.