10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları
Sayfa 192-193-194 | Birlikte Öğrenelim – Kerem ile Aslı
Kerem ile Aslı – Birlikte Öğrenelim (Halk Hikâyesi İncelemesi)
Soru 1: Öğretmeninizin rehberliğinde gruplar oluşturunuz.
Cevap: Sınıf, öğretmenin rehberliğinde dört gruba ayrılmıştır. Her grup metni farklı bir açıdan incelemek üzere görevlendirilmiştir.
Soru 2: Gruplara birer sözcü seçiniz.
Cevap: Her grup kendi içinden bir sözcü belirlemiştir. Sözcüler, grup adına değerlendirmeleri sınıfa sunmakla görevlidir.
Soru 3: Karşılaştırma tablosunu iş birliğiyle doldurunuz, Harnâme’yi özetleyiniz ve soruları cevaplayınız.
Harnâme Özeti: Harnâme, kendini öküzlerle kıyaslayan bir eşeğin yaşadıkları üzerinden açgözlülük, hırs ve kıskançlık gibi insanî zaafları eleştiren, fabl tarzında yazılmış öğretici bir mesnevidir. Hayvanlar konuşturularak topluma ahlaki bir ders verilir.
Kerem ile Aslı Özeti: Kerem ile Aslı, birbirini seven ancak din farkı ve engeller nedeniyle kavuşamayan iki gencin aşkını anlatan bir halk hikâyesidir. Eserde aşk, sadakat, sabır ve kader temaları ön plandadır.
Karşılaştırma:
- Harnâme: Mesnevi türündedir, hiciv ve eleştiri içerir, öğretici yönü baskındır.
- Kerem ile Aslı: Halk hikâyesidir, aşk ve acı teması ön plandadır.
- Her iki eserde de insan davranışları ve duyguları merkeze alınmıştır.
Soru 4: Yaptığınız çalışmalarla ilgili ortak görüşlerinizi grup sözcüleri aracılığıyla sınıfta sununuz.
Cevap: Gruplar adına yapılan sunumlarda, her iki eserin de toplumsal değerleri yansıttığı, insanlara ders vermeyi amaçladığı ve Türk edebiyatının önemli örnekleri olduğu vurgulanmıştır.
Harnâme’de ahlaki öğüt, Kerem ile Aslı’da ise aşk ve sabır teması ön plana çıkarılmıştır.
10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları
Sayfa 195 | Birlikte Öğrenelim – Harnâme ve Kerem ile Aslı
Harnâme ve Kerem ile Aslı Karşılaştırması (Birlikte Öğrenelim)
Soru 1: Grubunuzdaki arkadaşlarınızla fikir alışverişi yaparak Harnâme mesnevisi ve Kerem ile Aslı adlı halk hikâyesini aşağıdaki tabloda verilen ölçütlere göre karşılaştırınız.
Tür Özellikleri
- Harnâme: Öğretici ve eleştirel bir mesnevidir, fabl özellikleri taşır.
- Kerem ile Aslı: Aşk konulu bir halk hikâyesidir, anonimdir.
Şekil Özellikleri
- Harnâme: Aruz ölçüsüyle yazılmıştır, beyit nazım birimi kullanılmıştır.
- Kerem ile Aslı: Nazım-nesir karışıktır, hem şiir hem düz yazı bölümleri vardır.
Dönem
- Harnâme: Klasik Türk edebiyatı (Divan edebiyatı) dönemine aittir.
- Kerem ile Aslı: Halk edebiyatı dönemine aittir.
Üslup
- Harnâme: Mizahi, eleştirel ve sade bir anlatıma sahiptir.
- Kerem ile Aslı: Duygusal, lirik ve halkın diline yakın bir üslup taşır.
Soru 2: Sayfa 188’deki karekodda yer alan tam metinden faydalanarak Harnâme’yi özetleyiniz. Özetleme için aşağıdaki basamakları takip ediniz.
Cevap: Eser, Allah’a övgü (tevhid) bölümüyle başlar, ardından Hz. Muhammed’e övgü (naat) ve Sultan II. Murad’a methiye bölümü gelir. Daha sonra asıl hikâyeye geçilir.
Çok çalışmaktan zayıf düşmüş bir eşek, güçlü ve semiz öküzleri görünce onlara özenir. Neden boynuzları olmadığını öğrenmek için bilge bir eşeğe danışır. Bilge eşek, öküzlerin buğday üretiminde insanlara faydalı oldukları için değer gördüklerini açıklar.
Eşek buna rağmen öküzler gibi olmak ister, buğday tarlasına girip ekinleri yer ve tarlaya zarar verir. Bunun üzerine sahibi tarafından kulağı ve kuyruğu kesilir. Eşek yaptığı hatayı anlar ve pişman olur.
Eser, hırs ve açgözlülüğün insana zarar verdiği mesajıyla sona erer.
Soru 3: Harnâme ile ilgili aşağıdaki açık uçlu soruları cevaplayınız.
a) Harnâme’de Türk kültürüne ait unsurlar nelerdir? Açıklayınız.
Cevap: Eserde çalışkanlık, kanaatkârlık, alın teriyle kazanma, büyüklere danışma, bilge kişilerin sözünü dinleme gibi Türk kültürüne ait değerler yer alır. Ayrıca tarım ve hayvancılığa dayalı yaşam anlayışı da yansıtılmıştır.
b) Harnâme’nin bölümleri nelerdir? Şairin bu bölümleri yazma gerekçeleri neler olabilir?
- Tevhid: Allah’ın yüceliğini anlatmak → inanç vurgusu yapmak
- Naat: Hz. Muhammed’i övmek → dini bağlılığı göstermek
- Methiye: Sultan II. Murad’ı övmek → devlet büyüğüne saygı sunmak
- Asıl Hikâye: Eşeğin ibretlik hikâyesi → topluma ahlaki ders vermek
c) Harnâme’nin kahramanı eşeğin yaşadığı coğrafya ile ilgili hangi çıkarımlara ulaşılabilir? Gerekçesiyle açıklayınız.
Cevap: Eşeğin yaşadığı coğrafya, tarım ve hayvancılığın yaygın olduğu, arpa ve buğday üretiminin yapıldığı, yaylak–kışlak düzeninin bulunduğu bir kırsal alanı yansıtır. Bu özellikler, Anadolu coğrafyasını çağrıştırmaktadır.