10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları
Sayfa 193 | Etkinlik: Sınıflandırma Cevapları
II. durumda çözelti doygun hâle ulaştığı için eklenen KBr’nin tamamı çözünemez.
Bu nedenle fazla KBr katı hâlde dipte kalır.
Soru 1) II. durumda dipte kalan KBr tuzu neden çözünmemiştir?
Cevap: 20°C sıcaklıkta 100 mL suyun çözebileceği maksimum KBr miktarı aşılmıştır. Bu durumda çözelti doygun çözelti hâline gelir. Çözünürlük sınırı aşıldığı için sonradan eklenen KBr çözünmeden dibe çöker.
Soru 2) Kanıt kartlarını inceleyerek soruları cevaplayınız.
- Etanol çözeltisi: Etanol suda iyonlaşmadığı için elektrik akımını iletmez; bu nedenle lamba yanmaz (elektrolit değildir).
- Potasyum klorür (KCl) çözeltisi: KCl suda K⁺ ve Cl⁻ iyonlarına ayrıştığı için elektrik akımını iletir; bu yüzden lamba yanar (elektrolittir).
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları
Sayfa 194 | Etkinlik: Sınıflandırma Cevapları
Kanıt kartları, çözeltilerin farklı özelliklere göre gruplandırılabileceğini göstermektedir.
Bu sınıflandırma; iletkenlik, çözünme biçimi, doygunluk durumu ve derişime dayanır.
Soru: a) Kanıt kartlarındaki bilgileri kullanarak çözeltileri sınıflandırmak için ölçütler belirleyiniz.
1) Elektriksel iletkenlik
- Elektrolit çözeltiler: Suda iyon oluşturan ve elektrik akımını ileten çözeltilerdir (ör. KCl).
- Elektrolit olmayan çözeltiler: İyonlaşmayan, bu nedenle akım iletmeyen çözeltilerdir (ör. etanol).
2) Çözünme biçimi
- İyonik çözeltiler: Çözünen madde iyonlarına ayrılarak çözünür.
- Moleküler çözeltiler: Çözünen madde iyonlaşmadan çözeltide dağılır.
3) Doygunluk derecesi
- Doymamış çözelti: Aynı koşullarda daha fazla madde çözebilir.
- Doymuş çözelti: Çözünürlük sınırına ulaşılmıştır, fazlası çözünmez.
- Aşırı doymuş çözelti: Normalden daha fazla çözünen içerir; kararsızdır.
4) Derişim durumu
- Seyreltik çözelti: Çözünen madde miktarı azdır.
- Derişik çözelti: Çözünen madde miktarı fazladır.
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları
Sayfa 195 | Etkinlik: Sınıflandırma Cevapları
Çözeltiler; elektrik iletkenliği, çözünme biçimi ve doygunluk durumuna göre sınıflandırılır.
Bu ölçütler, çözeltilerin davranışlarını karşılaştırmayı ve ayırt etmeyi sağlar.
b) Ölçütlerinize göre farklı çözelti örneklerini ayrıştırınız.
- KCl (suda): Elektrolit çözelti – iyonlarına ayrılır, elektrik akımını iletir.
- Etanol (suda): Elektrolit olmayan çözelti – moleküler çözünür, akım iletmez.
- Az şekerli çay: Doymamış çözelti – daha fazla şeker çözebilir.
- Tuzlu su (denge hâlinde): Doymuş çözelti – aynı koşulda daha fazla tuz çözmez.
- Soğutulmuş yoğun şerbet: Aşırı doymuş çözelti – küçük bir etkiyle kristallenir.
c) Oluşturduğunuz ölçütlere göre çözeltileri gruplandırınız.
- Kanıt Kartı 1 → Elektrolit olmayan, moleküler çözelti (etanol–su).
- Kanıt Kartı 2 → Elektrolit, iyonik çözelti (KCl–su).
- Kanıt Kartı 3 → Doymamış çözelti.
- Kanıt Kartı 4 → Doymuş çözelti.
- Kanıt Kartı 5–6 → Aşırı doymuş çözelti.
3) Tablodaki çözelti türleriyle kendi sınıflandırmanızı karşılaştırınız.
- Elektrolitlik ölçütü tablodaki tanımlarla örtüşür: iyon içeren çözeltiler akım iletir.
- Doygunluk sınıfları (doymamış–doymuş–aşırı doymuş) maksimum çözünürlük kavramına dayanır ve uyumludur.
- Olası farklar, “seyreltik/derişik” gibi derişim ölçütlerinin eklenmesinden kaynaklanabilir; derişim, doygunlukla karıştırılmamalıdır.
Değerlendirme Cevapları
1) Yazın Tuz Gölü’nde tuz kristalleri oluşurken denizlerde neden oluşmaz?
Cevap: Tuz Gölü yüksek tuzluluğa sahiptir ve yazın buharlaşma artınca çözeltinin doygunluğu aşılır; tuz kristalleri çöker. Denizlerde tuz oranı daha düşüktür ve sürekli su hareketi kristallenmeyi zorlaştırır.
2) Musluk suyunun iletkenliği neden damıtılmış sudan fazladır?
Cevap: Musluk suyu çözünmüş iyonlar içerir ve bu iyonlar elektrik akımını taşır. Damıtılmış suda iyon bulunmadığı için iletkenlik çok düşüktür.
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları
Sayfa 196 | Soru 3 Cevapları
25 °C’de glikozun çözünürlüğü sınırlı olduğu için çözelti doymuş olur ve katı kalıntı görülür.
Sıcaklık artırıldığında çözünürlük artar, sıcaklık tekrar düşürüldüğünde ise fazla glikoz çökelir.
a) İlk durumdaki çözelti ile son durumdaki çözeltiyi nasıl sınıflandırırsınız? Açıklayınız.
İlk durumda (25 °C): 100 g suya eklenen 100 g glikozun yalnızca 91 g’ı çözünür, kalan kısmı dibe çöker. Bu nedenle çözelti doymuş çözeltidir.
Son durumda (50 °C’ye ısıtılıp tekrar 25 °C’ye soğutulduğunda): Yüksek sıcaklıkta çözünen glikoz, sıcaklık düşürülünce yeniden çözünürlük sınırını aşar ve fazla glikoz katı hâlde çöker. Son hâli yine doymuş çözelti + çökeltidir.
b) 25 °C sıcaklıktaki çözelti 50 °C sıcaklığa kadar ısıtıldığında ne tür bir çözelti oluşur? Açıklayınız.
Cevap: Doymamış çözelti oluşur. Çünkü 50 °C’de glikozun çözünürlüğü çok arttığından (244 g/100 g su), çözelti daha fazla glikoz çözebilecek durumdadır ve katı kalmaz.
c) 50 °C sıcaklıkta doymuş bir çözelti hazırlamak için 100 g suya eklenmesi gereken glikoz miktarı kaç g’dır?
Cevap: 244 g glikoz eklenmelidir.
Bu değer, 50 °C’deki çözünürlük sınırını ifade eder.
ç) 50 °C sıcaklıkta hazırlanan glikoz çözeltisinin 25 °C sıcaklığa kadar soğutulması durumunda ne tür bir çözelti oluşur? Açıklayınız.
Cevap: Sıcaklık azaldığında glikozun çözünürlüğü düşer. Bu nedenle çözelti doymuş hâle gelir ve fazla glikoz kristal hâlinde dibe çöker.