10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları (MEB Yayınları) – Sayfa 176-177-178
Sayfa 176 – Osmanlı Şehirlerinin Külliyeler Etrafında Gelişmesi
Soru: Fetihlerin ardından Osmanlı kimliği kazanan şehirler neden külliyelerin etrafında şekillenmiştir? Gerekçeleriyle açıklayınız.
Cevap: Külliyeler, Osmanlı şehirlerinde dinî, sosyal ve ilmî hayatın merkezini oluşturmuştur. Cami, medrese, imaret ve darüşşifa gibi yapılar halkın temel ihtiyaçlarını karşıladığı için insanlar bu alanlara yakın yerleşmeyi tercih etmiştir. Bu durum şehirlerin planlı biçimde büyümesini sağlamış, mahalleler külliyelerin çevresinde oluşarak Osmanlı şehir kimliği kalıcı hâle gelmiştir.
Sayfa 177 – Osmanlı Döneminde Konya’nın Mekânsal Yapısı
Soru: Kaynak C’ye göre Osmanlı Beyliği Konya’yı aldıktan sonra şehirdeki mekânsal dağılımda ne gibi değişiklikler yapılmış olabilir? Gerekçeleriyle açıklayınız.
Cevap: Osmanlılar, Konya’da Türk-İslam şehir anlayışını güçlendiren düzenlemeler yapmış olabilir. Şehre yeni camiler, medreseler ve imaretler eklenerek sosyal ve dinî yaşam desteklenmiştir. Çarşı ve pazarlar bu merkezlerin çevresinde yeniden düzenlenmiş, böylece Konya hem ticaretin hem de ilim hayatının canlı olduğu bir Osmanlı şehri hâline gelmiştir.
Sayfa 178 – Osmanlı Şehirlerinde İlim Merkezleri
Soru 1: Osmanlı şehirlerinin külliye, medrese, darüşşifa, imaret ve tekke gibi kurumlar etrafında gelişmesi şehirlerin ilmî ve kültürel hayatını nasıl etkilemiştir? Açıklayınız.
Cevap: Bu kurumlar sayesinde şehirler eğitim, kültür ve yardımlaşma merkezlerine dönüşmüştür. Medreselerde ilim öğrenilmiş, tekkelerde manevi eğitim verilmiş, darüşşifalarda sağlık hizmeti sunulmuş, imaretlerde sosyal dayanışma sağlanmıştır. Böylece şehirlerde bilgi üretimi artmış ve kültürel hayat zenginleşmiştir.
Soru 2: İlim merkezi niteliği taşıyan bir şehir planı tasarlayınız.
Cevap (Metinsel Tasarım): Şehrin merkezinde büyük bir külliye bulunur. Bu külliyede cami, medrese, kütüphane ve darüşşifa yer alır. Külliyenin çevresinde imaretler ve öğrenci yurtları bulunur. Çarşı ve bedesten, merkeze yakın konumlandırılır. Yerleşim alanları ise bu merkez etrafında düzenli şekilde yayılır. Böylece şehir, ilim ve sosyal hayatın birlikte sürdüğü bir merkez hâline gelir.