10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları — Sayfa 194-195
Soru 1: “Şeyh Edebali, Davud-i Kayseri, Dursun Fakih, Emir Sultan ve Hacı Bayram Veli’nin faaliyetleri; görev ve sorumlulukları yerine getirirken kararlı davranmanın ve çalışırken sebat etmenin gerekliliğini göstermektedir.” görüşünü destekleyen üç kanıt cümlesi yazınız.
- Şeyh Edebali, Osman Gazi’ye yıllarca sabırla rehberlik ederek devletin manevi temellerini güçlendirmiştir.
- Davud-i Kayseri, İznik Medresesi’nde zorluklara rağmen ilim geleneğini sürdürmek için azimle çalışmıştır.
- Dursun Fakih, görevlerini şartlar ne olursa olsun bırakmamış, dinî hizmetlerinde sebat göstermiştir.
- Emir Sultan ve Hacı Bayram Veli, ilim ve irfan çalışmalarında kararlı davranarak topluma örnek olmuşlardır.
Soru 2: Osmanlı Devleti’ndeki ilim ve irfan geleneğinin oluşum sürecinde şehirlerin, kurumların ve şahsiyetlerin etkisi ile Karahanlı, Gazneli ve Selçuklulardaki benzer deneyimleri karşılaştırarak tabloyu doldurunuz.
Cevap (Tablo Özeti):
✔ Şehirlerin Etkisi
Karahanlı-Gazneli-Selçuklu: Konya, Buhara, Nişabur gibi şehirler ilim merkezleri olmuş, âlimlerin yetişmesine ortam sağlamıştır.
Osmanlı: Bursa, Edirne, İstanbul gibi şehirler medreseler ve tekkelerle ilim ve irfanın merkezi hâline gelmiştir.
✔ Kurumların Etkisi
Karahanlı-Gazneli-Selçuklu: Medreseler, kütüphaneler, tekkeler kurulmuş; dinî ve aklî ilimler birlikte öğretilmiştir.
Osmanlı: İznik Medresesi, külliyeler, tekkeler ilim ve tasavvufun gelişmesini sağlamıştır.
✔ Şahsiyetlerin Etkisi
Karahanlı-Gazneli-Selçuklu: Farabi, Biruni, Nizamülmülk gibi âlimler bilim ve yönetim alanlarına katkı yapmıştır.
Osmanlı: Şeyh Edebali, Davud-i Kayseri, Emir Sultan, Hacı Bayram Veli gibi âlimler ilim geleneğini güçlendirmiştir.
Soru 3 (Uygulama – Sayfa 195): Numaralandırılmış paragraflardaki boşlukları uygun kavramlarla doldurunuz ve metni anlamlı hâle getiriniz.
Cevap (Kavramlarla Doldurulmuş Metin — Özet):
- 1. paragraf: … alim, ulema sınıfını oluştururdu.
- 2. paragraf: … tekke, … derviş.
- 3. paragraf: … vakıf kurumları…
- 4. paragraf: … imaret, … külliye…
- 5. paragraf: … bedesten…
- 6. paragraf: … vakıf kurumları…
- 7. paragraf: … medrese…
- 8. paragraf: … imaret…
- 9. paragraf: … irfan…
- 10. paragraf: … ilim…
(Kitaptaki uzun metin yukarıdaki gibi kavramlarla tamamlanır.)
Soru 4 (Uygulama): Bursa şehir haritasından yararlanarak bir Osmanlı şehir modeli oluşturunuz.
Cevap (Yapım Önerisi):
Bir Osmanlı şehir modelinde mutlaka:
- Cami – Ulu Cami
- Külliye
- Medrese
- Tekke
- Çarşı / Bedesten
- Su yolları – Köprü – Sokaklar – Mahalleler
bulunmalıdır.
Model geri dönüştürülebilir malzemelerle (yumurta kolisi, karton, pet kapak, pipet vb.) hazırlanabilir.