10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları (Sayfa 255)
Soru: Osmanlı Devleti’nin 1299–1453 ile 1453–1683 yılları arasındaki yönetim ve ordu yapılarının benzer ve farklı yönlerini belirleyerek listeleyiniz.
Her iki dönemde de Osmanlı yönetimi padişah merkezlidir.
1453 sonrası dönemde ise ordu ve yönetim daha merkezî ve profesyonel bir yapıya kavuşmuştur.
Benzer Yönler
- Padişah otoritesi her iki dönemde de belirleyicidir.
- Ordu, devletin en önemli gücü olarak korunmuştur.
- Askerî disiplin ve hiyerarşi süreklilik göstermiştir.
Farklı Yönler
- 1299–1453’te beylik temelli yapı varken, 1453–1683’te imparatorluk düzeni oluşmuştur.
- İlk dönemde tımarlı sipahiler ağırlıktayken, ikinci dönemde yeniçeri ve kapıkulu askerleri öne çıkmıştır.
- Merkezîleşme ve kanunlaşma 1453 sonrasında hız kazanmıştır.
- Ateşli silahların yaygınlaşmasıyla ordu yapısı piyade ağırlıklı hâle gelmiştir.
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları – Sayfa 256
Osmanlı Devleti’nde Yönetim ve Ordu Yapısının Dönüşümü (1299–1683)
Soru: 1299-1453 ile 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapılarında meydana gelen değişimi bir Venn şeması veya tablo ile gösteriniz.
1299–1453 Dönemi – Farklı Yönler
- Devlet yapısı beylik özellikleri taşımaktadır.
- Ordu, ağırlıklı olarak tımarlı sipahilerden oluşmuştur.
- Yönetimde örfî kurallar ve gelenekler etkilidir.
Benzer Yönler
- Devletin başında padişah bulunmaktadır.
- Ordu düzenli ve disiplinlidir.
- Adalet anlayışı yönetimin temelini oluşturur.
1453–1683 Dönemi – Farklı Yönler
- Osmanlı Devleti imparatorluk niteliği kazanmıştır.
- Kapıkulu askerleri ve yeniçeriler ön plana çıkmıştır.
- Merkezîleşme ve yazılı kanunlar güçlenmiştir.
Değerlendirelim – Tarihsel Metin
1453–1683 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Yönetim ve Ordu Yapısındaki Değişim
İstanbul’un fethi (1453), Osmanlı Devleti için bir dönüm noktası olmuştur. Bu fetihle birlikte devlet, merkezî bir imparatorluk yapısına kavuşmuştur. Fatih Sultan Mehmet, yönetimi güçlendirmek amacıyla Fatih Kanunnamesi’ni hazırlatarak devlet teşkilatını düzenlemiştir. Padişahın yetkileri artmış, yönetim görevleri belirli kurumlar arasında paylaştırılmıştır. Böylece devlet idaresinde kurumsallaşma ve süreklilik sağlanmıştır.
Ordu yapısında ise ateşli silahların yaygınlaşması, köklü değişikliklere yol açmıştır. Önceki dönemde ordunun bel kemiğini oluşturan tımarlı sipahilerin etkisi azalmış, buna karşılık maaşlı askerlerden oluşan kapıkulu ve yeniçeri ocakları güç kazanmıştır. Bu durum ordunun merkezle olan bağını kuvvetlendirmiştir. Denizcilikte ise Osmanlı donanması uzun süre Akdeniz’de üstün bir güç olarak varlığını sürdürmüştür.
XVII. yüzyılda yaşanan ekonomik ve askerî sorunlara rağmen Osmanlı Devleti, merkezî yönetim anlayışını koruyarak varlığını devam ettirmiştir. Yapılan düzenlemeler, devletin çağın şartlarına uyum sağlama çabasını göstermektedir.