11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Sayfa 152-153-154 Cevapları içerisinde, ikinci ünitenin Başlarken çalışmasındaki altı sorunun yanıtları yer almaktadır. Elektriklenme ve manyetizma bilgilerinizi kontrol ederken kısa cevapların altındaki açıklamalardan yararlanabilirsiniz.
11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Sayfa 152 Cevapları
1. Soru – Elektrik Yükleri ve Elektroskop
Soru 1: Elektrik yükü, elektriklenme ve elektroskop kavram haritasını tamamlayınız.
Kısa Cevap: Yük çeşitleri pozitif ve negatif; elektriklenme yolları sürtünme, dokunma ve etki şeklindedir. Elektroskop kutularına pozitif yüklü cisim ve negatif yüklü cisim yazılır.
Açıklama: Boşlukları aşağıdaki yerleşime göre doldurabilirsiniz.
Yük çeşitlerinin üst sırası: Sol kutuya pozitif (+), sağ kutuya negatif (−).
Yük etkileşimlerinin alt sırası, soldan sağa: Negatif yük; pozitif yük; pozitif yük; negatif yük.
Elektriklenmenin üç kutusu: Sürtünme ile, dokunma ile, etki ile elektriklenme.
Elektroskopta sol kutu: Pozitif yüklü cisim. Bu cisim elektronları topuza doğru çeker. Yapraklar daha fazla pozitif yük taşıdığı için birbirinden uzaklaşır.
Elektroskopta sağ kutu: Negatif yüklü cisim. Elektronların yapraklara itilmesiyle yaprakların pozitifliği azalır. Yapraklar kısmen ya da tamamen kapanabilir. Etki yeterince büyükse negatifleşen yapraklar yeniden açılabilir.
Hatırlatma: Dokunma olmadan yapılan yaklaştırmada elektroskobun net yükü korunur; elektronların dağılımı değişir.
2. Soru – Mıknatısların Kuvvet Yönleri
Soru 2 a: Şekillerdeki mıknatıslar için kuvvet oklarını hangi yönlerde çizmelisiniz?
Kısa Cevap: İlk iki şekilde kuvvet okları birbirinden uzağa, üçüncü şekilde birbirine doğru yönelmelidir.
Açıklama: Şekillerin çizim yönleri şöyledir:
Şekil I – N–N: Soldaki mıknatıs için sola, sağdaki için sağa ok çizilir.
Şekil II – S–S: Soldaki mıknatısın oku sola, sağdakinin oku sağa yönelir.
Şekil III – N–S: Soldaki mıknatıs için sağa, sağdaki için sola ok çizilir.
Soru 2 b:
Kuvvet oklarına göre mıknatıs kutupları nasıl davranır?
Kısa Cevap: N–N ve S–S iter; N–S çeker.
Açıklama: Aynı tür kutuplar uzaklaşma, farklı tür kutuplar yaklaşma eğilimi oluşturur. Karşılıklı kuvvetlerin büyüklükleri eşittir ve yönleri birbirine zıttır.
11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Sayfa 153 Cevapları
3. Soru – Dünya’nın Manyetik Alanıyla İlgili Kavramlar
Soru 3: Açıklamaların harflerini ilgili kavramların yanına yazınız.
Kısa Cevap: Arı: d; köpek balığı: ç; deniz kaplumbağası: c; kutup ışıkları: a; pusula: b; uydu teknolojisi: e. Aslan eşleşmez.
Açıklama: Harflerin karşılıkları aşağıdaki gibidir.
a – Kutup ışıkları: Güneş kaynaklı yüklü parçacıkların Dünya’nın manyetik alanıyla etkileşmesiyle ilişkilidir.
b – Pusula: Dönen mıknatıslı iğnenin yönelmesiyle yön belirlenir.
c – Deniz kaplumbağası: Yumurtadan çıktıktan sonra denize yönelen canlıdır.
ç – Köpek balığı: Soruda Güney Afrika’dan Avustralya’ya göç etmesiyle tanımlanmıştır.
d – Arı: Kovanından ayrıldıktan sonra yuvasına geri dönmesiyle eşleştirilir.
e – Uydu teknolojisi: Manyetik alan, uzay araçlarının yönelimini kontrol etmede kullanılabilir.
Aslan: Sorudaki açıklamalar arasında karşılığı yoktur.
4. Soru – Tarak ve Yüklü Çubuklar
Soru 4 a: Tarak, kâğıt parçalarını hangi etkiyle kendisine çeker?
Kısa Cevap: Tarağın elektriksel alanı kâğıtta kutuplanma oluşturur ve kâğıt tarağa çekilir.
Açıklama: Kâğıt başlangıçta yüksüz olsa da içindeki yüklerin dağılımı tarağın etkisiyle değişir. Tarağa yakın bölümde zıt işaretli yüklerin etkisi öne çıkar. Yakındaki çekim etkisi daha güçlü olduğundan kâğıt parçaları tarağa doğru hareket edebilir.
Soru 4 b: Tarak ve kâğıdın yük durumları nasıl olabilir?
Kısa Cevap: Örneğin plastik tarak saça sürtüldüğünde negatif yüklenebilir; kâğıt ise başlangıçta nötr olabilir.
Açıklama: Negatif tarağın yakınındaki kâğıt yüzeyinde pozitif yüklerin etkisi baskın olur. Bunun için kâğıdın net pozitif yük taşıması gerekmez. Çekim olması, iki cismin mutlaka zıt net yüklerle yüklü olduğunu göstermez.
Soru 4 c: Tohumların yöneliminden çubukların yükleri hakkında hangi sonuç çıkarılır?
Kısa Cevap: Çubukların yükleri zıt işaretlidir.
Açıklama: İki çubuk arasındaki bağlantılı desen, pozitif ve negatif yükün birlikte oluşturduğu alana uygundur. Ancak görselde yön bilgisi verilmediğinden hangi çubuğun artı, hangisinin eksi olduğu ayrı ayrı belirlenemez.
11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Sayfa 154 Cevapları
4. Sorunun Devamı – Elektriksel Kuvvet ve Alan
Soru 4 ç: Tarağın ve kâğıdın üzerindeki elektriksel kuvvetler hangi yönlere etki eder?
Kısa Cevap: Kâğıt tarağa doğru, tarak da kâğıda doğru elektriksel kuvvet etkisindedir.
Açıklama: Çekim iki cisim arasında karşılıklı gerçekleşir. Tarak kâğıdı çekerken kâğıt da tarağı çeker. Bu kuvvetler farklı cisimler üzerinde etkilidir; büyüklükleri eşit ve yönleri zıttır.
Soru 4 d:
Elektriksel alan ile elektriksel kuvvet arasında nasıl bir bağlantı vardır?
Kısa Cevap: Bir yükün elektriksel alanda karşılaştığı kuvvet, vektörel olarak F = qE bağıntısıyla gösterilir.
Açıklama: Alanın yönü pozitif deneme yüküne uygulanan kuvvetin yönü kabul edilir. Bu nedenle pozitif yük alan yönünde, negatif yük ters yönde kuvvetle karşılaşır. Kuvvet büyüklüğü F = |q|E bağıntısıyla hesaplanır.
5. Soru – Mıknatısların Alan Çizgileriyle Modellenmesi
Soru 5 a: Manyetik alan çizgileri mıknatısların etkileşimini nasıl gösterir?
Kısa Cevap: Zıt kutuplar arasında bağlantılı çizgiler ve çekim; aynı kutuplar arasında dışa kıvrılan çizgiler ve itme görülür.
Açıklama: Demir tozlarının oluşturduğu desen, manyetik alanın doğrultusunu gösterir. Alan çizgileri mıknatıs dışında N kutbundan S kutbuna, mıknatıs içinde S’den N’ye uzanır. Çizgiler kapalıdır, kesişmez ve alanın güçlü olduğu bölgelerde daha sık gösterilir.
Soru 5 b: Şekillerdeki alan çizgilerini nasıl çizmelisiniz?
Kısa Cevap: I ve II itme, III çekme olacak şekilde çizilmelidir.
Açıklama: Her modelde mıknatıs dışındaki yönün N’den S’ye olmasına dikkat ediniz.
Şekil I: Ortadaki iki kırmızı uç N’dir. Bu uçlardan çıkan çizgileri birbirine bağlamadan üst ve alta kıvrılan eğrilerle gösteriniz.
Şekil II: Ortadaki iki mavi uç S’dir. Karşılıklı S uçlarını birleştirmeyiniz. Dışarıdan kıvrılıp S uçlarına giren çizgiler çiziniz.
Şekil III: İçte karşılaşan N ve S uçlarını alan çizgileriyle birleştiriniz. Aradaki okları soldan sağa yöneltiniz; dış bölgelerdeki eğrileri de tamamlayınız.
6. Soru – Dünya ve Çubuk Mıknatıs
Soru 6: Dünya’nın manyetik alanıyla çubuk mıknatısın alanını karşılaştırınız.
Kısa Cevap: Dünya’nın manyetik alanının genel yapısı çubuk mıknatısın iki kutuplu alanına benzer.
Açıklama: İki modelde de kapalı alan çizgileri bulunur ve çizgiler kutuplarda sıklaşır. Dünya’nın manyetik ekseni dönme eksenine göre eğiktir. Coğrafi kuzey yakınları manyetik güney kutbu gibi davrandığından pusulanın N ucu bu bölgeye yönelir. Çubuk mıknatıs benzetmesi bir modeldir; Dünya’nın içinde gerçek bir mıknatıs bulunduğunu ifade etmez.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Tüm ünitelerdeki sayfa ve etkinlik yanıtlarını 11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Cevapları sayfasında bulabilirsiniz.