2026-2027 11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı sayfa 173, 174 ve 175 cevapları. İrmik deneyi, alanların karşılaştırılması ve örümcek ağındaki X-Y noktalarında oluşan elektriksel alanların açıklamalı çözümleri.
11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Sayfa 173-174-175 Cevapları içerisinde elektriksel alan konusunun 6, 7 ve 8. alıştırmaları yer almaktadır. Çözümlerde alan çizgileri yorumlanmakta, yüklerin oluşturduğu alanlar yönleri dikkate alınarak toplanmaktadır.
11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Sayfa 173 Cevapları
6. Alıştırma: Yüklü Çubukların Alan Deseni
Soru a: İrmik taneleri neden belirli çizgiler üzerinde dizilir? Kısa Cevap: Elektriksel alanda kutuplanıp alan doğrultusunda yöneldikleri için. Açıklama: Yüklü çubuklar tanelerdeki yük dağılımını etkiler. Kutuplanan tanelerin yönelmesi ve dizilmesiyle alan çizgilerini temsil eden görünüm ortaya çıkar. Bu düzen, görünmeyen elektriksel alanın biçimini incelemeyi sağlar.
Soru b: Çubukların yük işaretleri hakkında ne söylenebilir? Kısa Cevap: A ve B zıt işaretli yüklüdür. Açıklama: İki çubuk arasındaki bağlantılı alan çizgileri, birinin pozitif diğerinin negatif olduğunu gösterir. Şekil II’de ok bulunmadığından hangi çubuğun artı, hangisinin eksi olduğu yalnız çizgilerin biçiminden belirlenemez.
Soru c: Çubukların yük büyüklüklerini karşılaştırınız. Kısa Cevap: |qA| > |qB|. Açıklama: Standart gösterimde yük büyüklüğü çizgi sayısıyla temsil edilir. A ile ilişkili çizgilerin daha fazla olması, A’nın yük büyüklüğünün B’ninkinden büyük olduğunu gösterir.
Soru ç: K, L ve M noktalarının hangisinde alan sıfır olabilir? Kısa Cevap: M noktasında olabilir. Açıklama: L’de iki alan aynı yöndedir ve toplanır. K’de A’nın alanı daha güçlüdür. Küçük yük B’nin dış tarafındaki M bölgesinde ise alanlar ters yönlü olup uygun uzaklıkta eşitlenebilir. Koşul: |qA|/AM² = |qB|/BM² olmalıdır. Uzaklıklar verilmediği için M’nin kesin sıfır alan noktası olduğu değil, sıfır alanın bu tarafta olabileceği belirtilir.
11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Sayfa 174 Cevapları
7. Alıştırma: K, L ve M’de Bileşke Alan
A ve B’nin yükleri eşit büyüklükte ve aynı işaretlidir. Her gözlem noktası iki kaynağa eşit uzaklıktadır. Simetriden dolayı yatay alan bileşenleri birbirini götürür.
Soru: K, L ve M noktalarındaki elektriksel alan büyüklüklerini karşılaştırınız. Kısa Cevap: EK > EL > EM. Çözüm: AB uzunluğu a, yük büyüklüğü q olsun. Kaynaklara uzaklık s ve alanlar arasındaki açı α için her alan E₀ = k|q|/s², toplam alan ise E = 2E₀cos(α/2) olur. Kaynaklara uzaklık, s = a/[2sin(α/2)] bağıntısıyla bulunur.
| Nokta | Açı | Kaynağa Uzaklık | Toplam Alan |
| K | 120° | a/√3 | 3k|q|/a² |
| L | 90° | a/√2 | 2√2k|q|/a² |
| M | 60° | a | √3k|q|/a² |
Karşılaştırma: Ortak k|q|/a² çarpanı çıkarıldığında 3, 2√2 ve √3 karşılaştırılır. Yaklaşık değerler 3, 2,83 ve 1,73 olduğundan K’deki alan en büyük, M’deki alan en küçüktür.
Yön: Kaynaklar pozitifse alanlar aşağıya, negatifse yukarıya yönelir. Büyüklük sıralaması iki durumda da aynıdır.
8. Alıştırma: Örümcek Ağı Modeli
Üst ve alt noktalarda +√2q, sağ noktada −q yükü vardır. Metne göre X böceği soldaki K’de, Y böceği merkezde bulunmaktadır. Sorular 175. sayfada devam etmektedir.
11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Sayfa 175 Cevapları
8. Alıştırmanın Devamı
K ve yükler merkeze r uzaklıktadır. İşlemleri kolaylaştırmak için E₀ = kq/r² alalım.
Soru a: X ve Y böceklerinin algıladığı alan büyüklüklerini karşılaştırınız. Kısa Cevap: EX = 3E₀/4, EY = E₀. Bu nedenle EY > EX olur. Çözüm: Merkezde üst ve alt pozitif yüklerin alanları eşit ve ters yönlüdür. Birbirlerini götürdükleri için Y’de yalnız sağdaki −q’nun etkisi kalır: EY = kq/r², yön sağadır.
K noktasında pozitif yüklerin etkisi: K’nin her bir pozitif yüke uzaklığı √2r’dir. Bir yükün alanı k√2q/(2r²) = E₀/√2 olur. Her birinin yatay bileşeni E₀/2’dir. Düşey bileşenler sıfırlanırken yatay bileşenler sola doğru E₀ verir.
K noktasında negatif yükün etkisi: Sağdaki −q ile K’nin arası 2r olduğundan alan sağa doğru E₀/4 olur.
Toplam: K’de sola doğru E₀ ile sağa doğru E₀/4’ün bileşkesi sola doğru 3E₀/4 olur. Dolayısıyla EX : EY = 3 : 4 bulunur.
Soru b: Sağdaki −q yerine +q konulursa Y’nin algıladığı elektriksel alan değişir mi? Kısa Cevap: Büyüklük aynı kalır, yön değişir. Çözüm: Üst ve alt yüklerin merkezdeki alanları yine sıfırlanır. Sağdaki yükün mutlak değeri ve uzaklığı değişmediği için alan büyüklüğü kq/r² kalır. Ancak pozitif yükün alanı dışarı yöneldiğinden merkezdeki alan artık sola doğrudur. Önceden sağa yönelen alan tersine dönmüştür.
Düzgün Elektriksel Alan: Konu Özeti
175. sayfanın alt kısmında düzgün elektriksel alan anlatılmaktadır. Büyük levhanın kenar etkilerinin ihmal edildiği bölgede alan çizgileri paralel ve levhaya diktir. İdeal modelde alanın yönü ve büyüklüğü değişmez. Pozitif levhanın alanı dışarıya, negatif levhanın alanı levhaya yönelir. Bu kısımda ayrıca cevaplanacak soru yoktur.