11. sınıf Fizik ders kitabı sayfa 198-201 cevapları, elektrik akımı ile manyetik alan arasındaki ilişkiyi açıklamaktadır. Etkinlikte pusula gözlemlerinden hareketle akımın, uzaklığın ve ortamın etkisi araştırılmakta; sonuçlar matematiksel bir bağıntıyla ifade edilmektedir.
İçindekiler
- 198. Sayfa Cevapları – Arama kurtarma çalışması
- 199. Sayfa Cevapları – Deney ve tahminler
- 200. Sayfa Cevapları – Model ve uygulamalar
- 201. Sayfa Cevapları – Öz değerlendirme
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 198 Cevapları MEB Yayınları
5. Etkinlik: Üzerinden Akım Geçen Düz İletken Telin Manyetik Alanı
Basamak 1: Kroki ve pusulayla hedefteki nesneyi bulup başlangıca getiriniz. Kısa Cevap: Pusulayla kuzey belirlenip kroki yönlendirilerek hedefe ulaşılır. Açıklama: Üçgen başlangıcı, kare hedefi gösterir. Okul bahçesindeki gerçek konumları krokiyle eşleştirerek ilerleyiniz. Güzergâh için okulunuza ait kroki kullanılmalıdır.
Soru 2: Çalışma boyunca pusulanın doğru çalışıp çalışmadığını belirtiniz. Kısa Cevap: Gözlemlediğiniz yön değişimlerini kendi deneyiminize göre yazınız. Örnek Cevap: Bahçenin farklı noktalarında pusulayı kontrol ettim. Büyük metal yapılara yaklaştığımda iğnenin önceki doğrultusundan saptığını, uzaklaşınca yeniden benzer doğrultuya döndüğünü gözlemledim.
Soru 3: Pusulanın yön göstermesini hangi etkenler bozabilir? Kısa Cevap: Mıknatıslar, manyetik özellikteki metal yapılar ve elektrik akımı taşıyan teller etkili olabilir. Açıklama: İğne, çevresindeki bütün kaynakların oluşturduğu toplam alana göre dengelenir. Yakın bir kaynağın alanı bu doğrultuyu değiştirdiğinde pusula, Dünya’nın alanına göre beklenen yönü göstermez.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 199 Cevapları MEB Yayınları
Akımın Manyetik Etkisinin Araştırılması
Soru 4: Akım verildiğinde telin çevresindeki pusulalar neden yön değiştirir? Kısa Cevap: Telden geçen akım, pusulalara etki eden yeni bir manyetik alan oluşturur. Açıklama: Akım yokken iğneler ağırlıklı olarak Dünya’nın alanına yönelir. Akım başladığında telin alanı da toplam alana katılır. Pusulalar yeni bileşke doğrultusunda dengelenir.
5. Basamak: Grup içinde düzenek kurma, ampermetreyi okuma, pusulayı izleme ve not tutma görevleri paylaşılabilir.
Soru 6: Ørsted deneyine benzer bir deneyin tasarımını ve aşamalarını yazınız. Kısa Cevap: Akım taşıyan düz telin yakınındaki pusulada oluşan sapma, farklı akım ve uzaklıklarda karşılaştırılabilir. Örnek Cevap: Pil, ampermetre, anahtar ve telden seri devre kurarım. Telin düz bölümünü pusulanın üzerinden kuzey-güney doğrultusunda geçiririm. Telin alanının pusula üzerindeki etkisini, bir defada yalnız bir değişkeni değiştirerek incelerim.
Deney planı:
- Akım yokken pusulanın başlangıç konumunu kaydediniz.
- Öğretmen kontrolünde devreyi kısa süre kapatıp akım değerini ve sapmayı not ediniz.
- Devreyi açtıktan sonra pili değiştiriniz; uzaklığı koruyarak yeni akımla gözlemi tekrarlayınız.
- Akımı sabit tutup pusulayı telden farklı dik uzaklıklara yerleştiriniz.
- Devre açıkken pilin kutuplarını değiştirip akım veriniz; sapmanın hangi tarafa olduğunu inceleyiniz.
Not: Akım değerini pilin geriliminden tahmin etmek yerine ampermetreden okuyunuz. Ölçümler arasında anahtarı açınız.
Soru 7-a: Tel ile gözlem noktası arasındaki uzaklık alanı nasıl değiştirir? Kısa Cevap: Telden uzaklaşıldıkça manyetik alan azalır. Açıklama: Uzun düz tel yaklaşımında, diğer koşullar aynıyken alan dik uzaklıkla ters orantılıdır. Örneğin d yerine 3d uzaklıkta alan üçte bir olur.
Soru 7-b: Akım büyüklüğünün alan üzerindeki etkisi nedir? Kısa Cevap: Akım büyüdükçe alan aynı oranda büyür. Açıklama: Ortam ve gözlem noktası değişmiyorsa i akımında B olan alan, 3i akımında 3B olur.
Soru 8: Akım ve uzaklığa bağlı değişim için hipotez oluşturunuz. Kısa Cevap: Alanın akımla doğru, tele uzaklıkla ters orantılı olduğu ileri sürülebilir. Örnek Cevap: Akımı yarıya indirirsem aynı noktadaki alanın yarıya düşmesini beklerim. Akımı değiştirmeden gözlem noktasını tele yarı uzaklığa getirirsem alanın iki katına çıkacağını tahmin ederim.
9. Basamak: Metinde ortamın manyetik geçirgenliğinin etkisi ve sağ el kuralı açıklanmaktadır. Başparmak akım yönünde tutulduğunda diğer parmaklar tel çevresindeki alanın dolanım yönünü gösterir. İlgili sorular 200. sayfada devam eder.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 200 Cevapları MEB Yayınları
Manyetik Alanın Yönü ve Büyüklüğü
Soru 9-a: Tel ile pusula arasına demir konulması sapmayı nasıl etkileyebilir? Kısa Cevap: Verilen ders kitabı modelinde sapmanın büyümesi beklenir. Açıklama: Demirin yüksek manyetik geçirgenliğinin telin alanını güçlendireceği kabul edilir. Bu tahmin, metindeki ortam modeliyle ilgilidir; gerçek düzenekte sonuç demirin şekline ve konumuna göre değişebilir.
Soru 9-b: Akım ters yönde akarsa manyetik alanın yönü ne olur? Kısa Cevap: Alanın tel çevresindeki yönü tersine döner. Açıklama: Sağ el kuralı yeni akım yönüne uygulandığında çemberler üzerindeki alan oklarının öncekinin tersini gösterdiği görülür.
Soru 10: Hipotezlerinizi destekleyen veya çürüten deney sonuçlarını belirtiniz. Kısa Cevap: Akım artışının sapmayı artırması ve uzaklık artışının sapmayı azaltması beklenir. Örnek Gözlem: Akımı yükselttiğimde iğnenin başlangıç konumundan daha fazla ayrıldığını, pusulayı uzaklaştırdığımda sapmanın küçüldüğünü gözlemleyebilirim. Bu veriler beklenen eğilimle uyumludur. Ancak alanın tam olarak kaç kat değiştiği, yalnız sapma açıları doğrudan oranlanarak bulunamaz.
11. Basamak: Karekoddan simülasyona ulaşınız.
Basamak 12: Akım büyüklüğünü, yönünü ve gözlem noktasını değiştiriniz. Kısa Cevap: Alanın büyüklüğü akım ve uzaklığa; yönü akım yönüne bağlı değişir. Örnek Gözlem: Akım iki katına çıkarıldığında aynı uzaklıkta alan iki katına çıkar. Uzaklık iki katına çıkarıldığında aynı akım için alan yarıya iner. Akım ters çevrildiğinde dolanım yönü değişir.
Soru 13: Manyetik alanı matematiksel olarak ifade ediniz. Kısa Cevap: Kitabın kullandığı gösterimle B = 2Ki/d. Açıklama: i akımın büyüklüğü, d telden ölçülen dik uzaklık, K ise ortamın manyetik alan katsayısıdır. Bağıntı uzun düz tel modeli için kullanılır.
\[ B=\frac{2Ki}{d} \]
14. Basamak: Modelin Uygulanması
Soru 14-I-a: K, L, M ve N noktalarındaki alan büyüklüklerini sıralayınız. Kısa Cevap: Bₖ = Bₗ > Bₘ > Bₙ. Çözüm: K ve L aynı yarıçaplı çemberdedir. M’nin tele uzaklığı bunlardan büyük, N’ninki ise en büyüktür. Aynı akım ve ortam için yakın noktadaki alan daha büyüktür.
\[ d_K=d_L
\[ B_K=B_L>B_M>B_N \]
Soru 14-I-b: Akım i yerine 2i olursa alanlar nasıl değişir? Kısa Cevap: Dört noktada da önceki alanın iki katı oluşur. Çözüm: Bağıntıda akımın yerine 2i yazılması, sonucu iki katına çıkarır. Noktalar arasındaki büyüklük sırası korunur.
\[ \frac{B'}{B}=\frac{i'}{i}=\frac{2i}{i}=2 \]
Soru 14-I-c: Akım yönünün değiştirilmesi alan büyüklüklerini etkiler mi? Kısa Cevap: Hayır. Akım büyüklüğü aynıysa alan büyüklükleri korunur. Açıklama: Değişen yalnız alanın yönüdür. K, L, M ve N’deki vektörler önceki yönlerinin tersine döner.
Soru 14-II: Bir noktadaki tel kaynaklı manyetik alanı azaltmanın yollarını açıklayınız. Kısa Cevap: Akımı küçültmek, uygun modelde daha küçük K değerli ortam kullanmak veya ölçüm noktasını uzaklaştırmak alanı azaltır. Açıklama: Nokta d uzaklığında sabit kalacaksa uzaklık değiştirilemez; akım veya ortam üzerinden değişiklik yapılabilir. Noktanın yeri serbestse telden daha uzağa geçmek de mümkündür.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 201 Cevapları MEB Yayınları
Öz Değerlendirme Formu
Soru: Etkinlikteki çalışmalarınıza göre formu doldurunuz. Kısa Cevap: İşaretlemeler, öğrencinin gerçek katılımına ve öğrenmesine göre yapılır. Açıklama: Her Zaman 5, Sık Sık 4, Bazen 3, Nadiren 2, Hiçbir Zaman 1 olarak gösterilmiştir. Dokuz davranışı ayrı ayrı değerlendiriniz. Özellikle deney kurma, hipotezleri sınama ve matematiksel model oluşturma konularındaki durumunuzu dikkate alınız.
Formun kapsadığı davranışlar: Yönergelere uyma, doğru cevap verme, fikir paylaşma, iş birliği, nedenleri tahmin etme, malzemeleri amacına uygun kullanma, hipotezleri test etme, alanı matematiksel modelleme ve öğrenilenleri günlük hayatta kullanmayı düşünme.
Yazılı Değerlendirme 1: Bu etkinlikten öğrendiklerim Kısa Cevap: Elektrik akımının pusula yönelimini değiştirebildiğini öğrendim. Örnek Cevap: Akım ile manyetizma arasında ilişki olduğunu, düz telin çevresindeki alanın çembersel olduğunu ve alan büyüklüğünün akım ile uzaklığa bağlı değiştiğini öğrendim.
Yazılı Değerlendirme 2: Bu etkinlik sırasında en iyi yaptıklarım Kısa Cevap: Ölçüm görevlerini paylaşarak sonuçları düzenli kaydettim. Örnek Cevap: Arkadaşlarımla birlikte devrenin bağlantılarını kontrol ettim. Farklı akımlarda pusulanın davranışını karşılaştırıp hipotezlerle uyumlu olan gözlemleri belirledim.
Yazılı Değerlendirme 3: Bu etkinlik sırasında en çok zorlandıklarım Kısa Cevap: Pusula sapmasıyla telin alan büyüklüğünü ilişkilendirmekte zorlandım. Örnek Cevap: Pusulanın yalnız telin alanına değil, Dünya’nın alanıyla oluşan bileşkeye yöneldiğini anlamakta zorlandım. Alan vektörlerini birlikte çizerek bu konuyu tekrar edebilirim.
Hatırlatma: Yazılı cevaplar örnektir; kendi yaptıklarınızı ve yaşadığınız güçlükleri ifade ediniz.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Diğer sayfalardaki açıklamalara 11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Cevapları bağlantısından ulaşabilirsiniz.