2026-2027 MEB 11. sınıf fizik sayfa 218-221 çözümleri: Akım geçen tele etki eden kuvvetin hesaplanması, sağ el kuralı, deney örnekleri ve akran değerlendirme formu.
MEB 11. sınıf fizik ders kitabının 218-221. sayfalarında, akım taşıyan bir iletkenin manyetik alanda nasıl kuvvete uğradığı araştırılır. Aşağıdaki cevaplarda değişkenlerin etkileri, kuvvetin yönü ve dört problem durumunun çözümü açıklanmıştır.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 218 Cevapları MEB Yayınları
8. Etkinlik: Manyetik Alanda Üzerinden Akım Geçen Düz Bir Tele Etki Eden Kuvvet
Soru 1: Manyetik alanın, üzerinden akım geçen düz tele etkileri hakkındaki tahminlerinizi yazınız. Kısa Cevap: Manyetik alan, kendisine paralel olmayan akım taşıyan tele kuvvet uygulayabilir. Örnek Cevap: Tel serbestçe hareket edebiliyorsa kuvvet doğrultusunda hareketlenebilir. Akımın veya alanın yönü değiştirildiğinde kuvvetin yönü de değişebilir. Akım ile alan arasındaki açı 0° ya da 180° olduğunda tele manyetik kuvvet etki etmez.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 219 Cevapları MEB Yayınları
Soru 2/a: Manyetik alana dik giren yüklü parçacıklar neden çembersel yörünge izler? Kısa Cevap: Harekete dik olan manyetik kuvvet, merkezcil kuvveti sağlar. Açıklama: Parçacığın sürati sabit kalırken hız vektörünün yönü değişir. Düzgün manyetik alan içinde bu etki çembersel hareket oluşturur.
Soru 2/b: Akım geçen tele etki eden manyetik kuvvet hangi etmenlere bağlıdır? Kısa Cevap: B, i, L ve akımla alan arasındaki açıya bağlıdır. Açıklama: Burada B alan büyüklüğünü, i akımı, L ise telin manyetik alan içinde bulunan uzunluğunu belirtir.
Soru 2/c: Verilen dört etmenin kuvvete etkisini açıklayınız. Kısa Cevap: Kuvvet alan büyüklüğü, akım ve etkin tel uzunluğuyla doğru orantılıdır; açıya bağlılığı sinθ üzerinden gerçekleşir. Örnek Cevap: Diğer koşullar korunarak B, i veya L iki katına çıkarıldığında kuvvet iki katına çıkar. Akım ile alan dik olduğunda kuvvet en büyüktür. Paralel ya da zıt yönlü olduklarında kuvvet oluşmaz.
Soru 3: Öğretmeninizin rehberliğinde gruplara ayrılınız. Kısa Cevap: Öğretmenin belirlediği gruplarda düzeneği kurma, ölçme ve kayıt tutma görevleri paylaşılır.
Soru 4: Manyetik kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü inceleyecek bir deney tasarlayınız. Kısa Cevap: Alan içindeki telin kuvveti ölçülerek akım, alan, uzunluk ve açının etkileri karşılaştırılır. Örnek Cevap: Mıknatıs, tel, ayarlı düşük gerilimli kaynak, anahtar, ampermetre, kuvvetölçer, cetvel ve açıölçer hazırlanır. Kuvvetölçere bağlı yatay tel, yatay manyetik alana dik konur. Akım kapalıyken ölçülen başlangıç değeriyle akım verildikten sonraki değer karşılaştırılır. Bir değişken değiştirilirken diğerleri sabit tutulur. Son olarak akımın ve alanın yönleri ayrı ayrı ters çevrilerek kuvvet yönü incelenir.
Soru 5: Manyetik kuvvet ile değişkenler arasındaki ilişkiye ait verileri yazınız. Kısa Cevap: Ölçüm sonuçları deneyde belirlenir; aşağıdakiler modelden beklenen örnek sonuçlardır. Beklenen Örnek Veriler: Dik konumdaki tel için başlangıç kuvveti F olsun. Yalnız akım iki katına çıkarılırsa 2F, yalnız manyetik alan iki katına çıkarılırsa 2F, yalnız alan içindeki tel uzunluğu iki katına çıkarılırsa 2F beklenir. B, i ve L korunarak açı 90° yerine 30° yapılırsa F/2; 0° yapılırsa sıfır kuvvet elde edilmesi beklenir.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 220 Cevapları MEB Yayınları
Soru 6: Karekod yardımıyla simülasyona ulaşınız. Kısa Cevap: Kitabın bu sayfasındaki karekod okutularak simülasyona erişilir.
Soru 7: Alan, akım ve tel uzunluğu değiştikçe kuvvet nasıl değişir? Kısa Cevap: Diğer koşullar sabitken B, i veya L’deki değişim kuvvete aynı oranda yansır. Açıklama: Örneğin manyetik alan yarıya indirilirse kuvvet de yarıya iner. Tel uzunluğu değerlendirilirken alan içinde kalan kısım kullanılır.
Soru 8: Manyetik kuvvetin yönünü ve büyüklüğünü belirleyen ilişkilerden matematiksel modele ulaşınız. Kısa Cevap: Kuvvetin büyüklüğü F = B · i · L · sinθ ile bulunur. Açıklama: Kuvvetin yönü sağ el kuralıyla belirlenir. Akım ya da alan yönünden yalnız biri tersine çevrilirse kuvvet ters döner; ikisi birlikte çevrilirse başlangıçtaki yön korunur.
Soru 9: Ulaştığınız matematiksel modeli yazınız. Kısa Cevap: F = B · i · L · sinθ; dik konum için F = B · i · L. Açıklama: θ, akım yönüyle manyetik alan yönü arasındaki açıdır. B tesla, i amper ve L metre alınırsa kuvvet newton cinsinden bulunur. Kuvvet, akım ve alan doğrultularına diktir.
Soru 10: İki şekilde tele etki eden manyetik kuvvetin yönünü çiziniz. Kısa Cevap: Sol şekil: Sayfadan dışarı (⊙). Sağ şekil: Aşağı (↓). Açıklama: İlk şekilde sağa yönelen akım ve yukarı yönelen alan, dışarı yönlü kuvvet oluşturur. İkinci şekilde dışarı yönlü akım ile sola yönlü alan, aşağı yönlü kuvvet oluşturur. ⊙ sembolü okuyucuya doğru olan yönü temsil eder.
Soru 11: Manyetik alana dik tel için verilen problem durumlarını inceleyiniz. Kısa Cevap: Başlangıç durumuna göre ikinci durumda uzunluk, üçüncü durumda akım, dördüncü durumda alan büyüklüğü iki katına çıkarılmıştır. Açıklama: Her durumda yalnız bir değişken değiştirilmiştir. Sonuçlar, sonraki sayfadaki sorularda hesaplanır.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 221 Cevapları MEB Yayınları
Soru 11/a: Dört durumdaki manyetik kuvvetleri matematiksel modelle hesaplayınız. Kısa Cevap: F1 = B · i · L ve F2 = F3 = F4 = 2F1. Çözüm: İkinci durumda F2 = B · i · 2L; üçüncü durumda F3 = B · 2i · L; dördüncü durumda F4 = 2B · i · L olur. Bu üç ifadenin tamamı 2 · B · i · L değerine eşittir.
Soru 11/b: Hesaplamalarınıza göre kuvvetin değişkenlerle ilişkisini genelleyiniz. Kısa Cevap: Dik konumda F; B, i ve L ile doğru orantılıdır. Açıklama: Bu büyüklüklerden yalnız birinin iki katına çıkarılması kuvveti iki katına çıkarır. Yarıya indirilmesi ise kuvveti yarıya düşürür.
Değerlendirme: Akran Değerlendirme Formu
Soru: Grup arkadaşlarınız için Akran Değerlendirme Formu’nu doldurunuz. Kısa Cevap: Her arkadaşın çalışması gözlemlenerek ilgili hücrelere E, B veya H yazılır. Açıklama: E “evet”, B “bazen”, H “hayır” anlamındadır. Formdaki öğrenci bilgileri, değerlendirme tarihi ve arkadaş adları gerçek bilgilerle tamamlanır. Deneye hazırlık, fikir paylaşımı, görevleri dikkatle yürütme, verileri kaydetme, sonuçlar arasında ilişki kurma, modeli anlamaya çalışma, iş birliği ve problem çözmeye katılım ayrı ayrı değerlendirilir. Örneğin fikirlerini düzenli paylaşan arkadaş için ilgili satıra E, ara sıra paylaşan için B yazılabilir. İşaretlemeler gerçek grup çalışmasına göre değişir.