11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı 89-92. Sayfa Cevapları, 1.18. Etkinlikte deneysel veriler kullanılarak kimyasal tepkimelerin hız denklemlerinin belirlenmesini ele almaktadır. Çalışmada tek ve çok basamaklı tepkimelerde derişimin hız üzerindeki etkisi karşılaştırılmaktadır.
11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı 89. Sayfa Cevapları
Konuya Başlarken
Soru: Atmosfere salınan kükürt dioksit miktarının artmasının asit yağmurlarına etkileri nelerdir? Kısa Cevap: SO2 miktarındaki artış asit yağmurlarının oluşumunu artırabilir. Detaylı Cevap: Kükürt dioksit atmosferde gerçekleşen tepkimeler sonucunda sülfürik asit oluşumuna katkıda bulunur. Bu nedenle SO2 salımının artması yağmur suyunun daha asidik hâle gelmesine yol açabilir.
Soru: Atmosferdeki SO2(g) ve O2(g) derişiminin artması tepkime hızını aynı derecede mi etkiler? Kısa Cevap: Hayır. Detaylı Cevap: Tepkenlerin derişimindeki değişimlerin hız üzerindeki etkisi, hız denklemindeki derecelerine bağlıdır.
Soru: Tepkime hızına derişimin etkisinin bilinmesi, asit yağmuru oluşumunu engellemeye yardımcı olur mu? Örnek cevap: Evet. Asit oluşturan gazların derişimleri ile tepkime hızları arasındaki ilişkinin bilinmesi, bu gazların salımını azaltmaya yönelik çalışmaların planlanmasına yardımcı olabilir.
1.18. Etkinlik – Tepkime Hızının Formülü
Soru 1: Tek ve çok basamaklı tepkimeler için tepken derişiminin tepkime hızına etkisine ilişkin önermeler oluşturunuz. Örnek cevap: Tek basamaklı tepkimelerde tepken derişimi arttıkça tepkime hızı artar. Çok basamaklı tepkimelerde ise farklı tepkenlerin hız üzerindeki etkisi farklı derecelerde olabilir.
11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı 90. Sayfa Cevapları
1.18. Etkinlik – Tepkime Hızının Formülü
Soru 2-a: Deney verilerine göre derişim ile tepkime hızı arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Cevap: CO ve Cl2 derişimindeki artış tepkime hızını aynı oranda artırmaktadır. Çok basamaklı tepkimede ise H2 derişiminin 2 katına çıkarılması hızı 2 kat, NO derişiminin 2 katına çıkarılması hızı 4 kat artırmaktadır.
Soru 2-b: Önermelerinizi deney sonuçlarıyla karşılaştırınız. Örnek cevap: Derişimin artmasının tepkime hızını artırdığı düşüncesi deney verileriyle desteklenmiştir. Bununla birlikte çok basamaklı tepkimede her tepkenin hız üzerindeki etkisinin aynı olmadığı görülmüştür.
Soru 2-c: CO ve Cl2 derişimlerinin hız üzerindeki etkisini matematiksel olarak modelleyiniz. Çözüm: CO sabitken Cl2 derişimi 3 kat artınca hız da 3 kat artar. Cl2 sabitken CO derişimi 2 kat artınca hız da 2 kat artar. Cevap: r ∝ [CO][Cl2]
11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı 91. Sayfa Cevapları
1.18. Etkinlik – Tepkime Hızının Formülü
Soru 2-ç: NO ve H2 derişimlerinin hız üzerindeki etkisini matematiksel olarak modelleyiniz. Çözüm: H2 derişimi 2 katına çıkarıldığında hız 2 katına çıktığı için H2'nin derecesi 1'dir. NO derişimi 2 katına çıkarıldığında hız 4 katına çıktığı için NO'nun derecesi 2'dir. Cevap: r ∝ [NO]2[H2]
Soru 2-d: Tek ve çok basamaklı tepkimelerin hız denklemlerini oluşturunuz. Cevap: Tek basamaklı tepkime: r = k[CO][Cl2] Cevap: Çok basamaklı tepkime: r = k[NO]2[H2]
Soru 3: Derişim değişimlerine göre tepkime hızındaki değişimleri belirleyiniz.
| Durum | Hızdaki Değişim |
|---|---|
| CO sabit, Cl2 4 katına çıkar | 4 katına çıkar. |
| CO yarıya iner, Cl2 sabit | Yarıya iner. |
| CO 4 katına çıkar, Cl2 yarıya iner | 2 katına çıkar. |
| NO sabit, H2 4 katına çıkar | 4 katına çıkar. |
| NO yarıya iner, H2 sabit | 1/4'üne iner. |
| NO 4 katına çıkar, H2 yarıya iner | 8 katına çıkar. |
Soru 4: Hız denklemlerinden yararlanarak tepkime derecelerini belirleyiniz. Cevap: CO + Cl2 tepkimesinin toplam derecesi 2'dir. Cevap: 2NO + 2H2 tepkimesinin toplam derecesi 3'tür.
11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı 92. Sayfa Cevapları
1.18. Etkinlik – Tepkime Hızının Formülü
Soru 5: Deneysel olarak oluşturduğunuz hız denklemlerini verilen bilimsel hız denklemleriyle karşılaştırınız. Kısa Cevap: Elde edilen hız denklemleri verilen hız denklemleriyle aynıdır. Detaylı Cevap: CO + Cl2 için r = k[CO][Cl2], NO + H2 için r = k[NO]2[H2] bağıntılarının elde edilmesi deneysel sonuçların bilimsel verilerle uyumlu olduğunu göstermektedir.
Değerlendirme
Soru 1: Hız denklemine ilişkin önermelerinizi geliştirmek için bilimsel verilerden nasıl yararlandınız? Örnek cevap: Bir tepkenin derişimini değiştirip diğerini sabit tutan deneyleri karşılaştırdım. Derişim değişiminin başlangıç hızına etkisini inceleyerek hız denklemindeki üsleri belirledim.
Soru 2: Belirlediğiniz hız denklemlerinin geçerliliğini açıklayınız. Örnek cevap: Deney verilerinden elde edilen hız denklemlerinin verilen bilimsel denklemlerle aynı olması, oluşturulan denklemlerin geçerli olduğunu göstermektedir.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Kimya kitabındaki diğer etkinlik ve uygulama cevaplarına 11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları ana sayfasından ulaşabilirsiniz.