11. sınıf MEB Kimya Ders Kitabı 165-167. sayfalarda derişim değişiminin kimyasal denge üzerindeki etkisi incelenmektedir. NH₃ eklenmesi ve N₂ çıkarılması soruları ile hız grafiklerinin yorumları aşağıda verilmiştir.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 165 Cevapları
2.10. Etkinlik: Derişim ve Denge
Verilen tepkime N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) şeklindedir. İşlemler sabit sıcaklık ve hacimde yapılmaktadır. Birinci adım, incelenmesi istenen çözülmüş örnektir.
2. NH₃ Eklenmesi
Soru 2 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Denge sola kayar. Eklenen NH₃’ün bir bölümü ayrışarak N₂ ve H₂ oluşturur.
Soru 2 b: Madde derişimlerindeki değişimleri grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: NH₃ eğrisi t₁’de dikey olarak yükselir, sonra azalarak sabitlenir. N₂ ve H₂ eğrileri t₁’den sonra kademeli biçimde yükselir. Açıklama: t₂’de bütün eğriler yataydır. NH₃’ün son seviyesi ilk seviyesinden yüksektir; N₂ ve H₂’de müdahale anında dikey değişim oluşmaz.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 166 Cevapları
2. Derişimler ve Denge Sabiti
Soru 2 c: Derişimlerin değişimini “artar, azalır, değişmez” şeklinde yazınız. Kısa Cevap: Yeni denge ilk dengeyle karşılaştırıldığında [N₂]: Artar. [H₂]: Artar. [NH₃]: Artar. Açıklama: NH₃’ün bir kısmı tüketilir; tamamı tüketilmediği için son derişimi başlangıçtakinden büyük olur.
Soru 2 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti üzerinde bir etkisi var mıdır? Kısa Cevap: Yoktur. Sıcaklık aynı kaldığından Kc değişmez.
3. H₂ Çıkarılması Örneği
Üçüncü adımda verilen örneğe göre H₂ uzaklaştırıldığında sistem onu yeniden oluşturmaya yönelir. Denge tepkenlere kayar; ilk dengeye göre N₂ artar, H₂ ve NH₃ azalır.
4. N₂ Çıkarılması
Soru 4 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Denge tepkenler tarafına kayar. Sistem, uzaklaştırılan N₂’yi oluşturmak için NH₃ tüketir.
Soru 4 b: Madde derişimlerindeki değişimleri grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: N₂ eğrisi t₁’de aniden aşağı iner; ardından bir miktar yükselir. H₂ yükselirken NH₃ azalır ve t₂’de sabitlenir. Açıklama: N₂’nin yeni seviyesi başlangıç seviyesinden düşüktür. H₂ başlangıçtan yüksek, NH₃ başlangıçtan düşük olur. H₂ ve NH₃’te ani sıçrama çizilmez.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 167 Cevapları
4. N₂ Çıkarılmasının Sonuçları
Soru 4 c: Derişimlerin değişimini “artar, azalır, değişmez” şeklinde yazınız. Kısa Cevap: İlk dengeye göre [N₂]: Azalır. [H₂]: Artar. [NH₃]: Azalır.
Soru 4 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti üzerinde bir etkisi var mıdır? Kısa Cevap: Kc aynı kalır. N₂ çıkarılması derişimleri değiştirir; sıcaklık sabitken denge sabitini değiştirmez.
5. İleri ve Geri Tepkime Hızları
Soru 5 a: Grafik I ve II’deki ileri tepkime hızlarında meydana gelen değişimin sebebi neler olabilir? Kısa Cevap: Grafik I: Tepkenlerden N₂ veya H₂ çıkarılması. Grafik II: N₂ veya H₂ eklenmesi. Açıklama: İlk grafikte ileri hızın ani düşmesi tepken azalmasını, ikinci grafikteki ani yükselme tepken artışını gösterir. Geri hız müdahale anında değişmez.
Soru 5 b: İleri ve geri tepkime hızlarındaki değişimlerin nedenini çarpışma teorisi ile açıklayınız. Kısa Cevap: Derişim değişmesi etkili çarpışma sıklığını değiştirir. Tepken eklenmesi ileri hızı artırır; tepken çıkarılması azaltır. Açıklama: Grafik I’de sola ilerledikçe tepkenler çoğalır ve ileri hız toparlanır; NH₃ azaldığından geri hız düşer. Grafik II’de sağa ilerledikçe tepkenler azalır ve ileri hız düşer; NH₃ arttığından geri hız yükselir. Her iki grafikte t₂’de hızlar eşitlenir.
Değerlendirme Soruları
Soru 1: Dengedeki sisteme tepken eklenmesine veya sistemden tepken çıkarılmasına verilen tepkiyi Le Chatelier ilkesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Gaz veya çözünmüş tepken eklendiğinde sistem onu tüketen ürünler yönüne; çıkarıldığında onu oluşturan tepkenler yönüne ilerler. Böylece etkinin sonucu azaltılır.
Soru 2: Dengedeki sisteme ürün eklenmesine veya sistemden ürün çıkarılmasına verilen tepkiyi Le Chatelier ilkesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Gaz veya çözünmüş ürün eklendiğinde tepkenler yönü, ürün çıkarıldığında ürünler yönü desteklenir. Sistem eklenen ürünü tüketir veya çıkarılanı yeniden oluşturur.
Bütün sayfalara ait açıklamalı çözümleri 11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Cevapları sayfasında inceleyebilirsiniz.