Altı Şapkalı Düşünme Nedir?
Soru: Altı şapkalı düşünme tekniği nedir, nasıl uygulanır? Kısa Cevap: Bir konuyu bilgi, duygu, risk, yarar, yaratıcılık ve süreci düzenleme yönlerinden incelemeyi sağlayan düşünme yöntemidir. Her yön farklı renkte bir şapkayla temsil edilir ve konu bu bakış açıları kullanılarak değerlendirilir.
Hangi Renk Şapka Neyi Temsil Eder?
Detaylı Cevap: Edward de Bono’nun geliştirdiği yöntemde şapkalar, düşünürken dikkatimizi hangi noktaya yönelteceğimizi gösterir. Amaç, bir fikri yalnızca beğenmek veya eleştirmek yerine farklı yönleriyle incelemektir.
- Beyaz: Bilinen bilgiler, veriler ve bilgi eksikleri.
- Kırmızı: Duygular, ilk hisler ve sezgiler.
- Siyah: Olası sorunlar, sakıncalar ve riskler.
- Sarı: Olumlu yönler, yararlar ve fırsatlar.
- Yeşil: Yeni öneriler, alternatifler ve yaratıcı çözümler.
- Mavi: Düşünmenin planlanması, yönetilmesi ve görüşlerin toparlanması.
Altı Şapka Tekniğiyle Örnek Çalışma
Ele alınan konu: Okul bahçesinde çiçek yetiştirelim mi?
- Beyaz şapka: “Bahçenin güneş alma durumunu, kullanılabilecek alanı ve hangi bitkilerin uygun olduğunu öğrenmeliyiz.”
- Kırmızı şapka: “Bahçede rengârenk çiçekler görme düşüncesi beni mutlu ediyor.”
- Siyah şapka: “Tatil günlerinde sulama yapılmazsa bitkiler kuruyabilir.”
- Sarı şapka: “Bahçe güzelleşir; bitki bakımını ve sorumluluk paylaşmayı öğrenebiliriz.”
- Yeşil şapka: “Yağmur suyu biriktirerek sulamada kullanmayı deneyebiliriz.”
- Mavi şapka: “Önce gerekli bilgileri toplayalım, ardından bitki seçimi ve bakım görevleri için plan yapalım.”
Teknik Uygulanırken Nelere Dikkat Edilir?
Önce değerlendirilecek konu açıkça belirlenir. Daha sonra seçilen şapkanın görevine uygun düşünceler paylaşılır. Örneğin beyaz şapkadayken kişisel beğenilerden çok bilinen ve araştırılması gereken bilgiler üzerinde durulur.
Şapkalar sabit kişilik etiketleri değildir. Bir öğrenci yalnızca “duygusal”, diğeri yalnızca “eleştiren” kişi olarak görülmemelidir. Herkes farklı şapkaları kullanarak farklı düşünme biçimlerini deneyebilir.
Siyah Şapka Yalnızca Kötümser Olmak mıdır?
Hayır. Siyah şapkanın görevi bir fikri gerekçesiz biçimde reddetmek değildir. Olası sorunları fark ederek daha dikkatli karar verilmesine yardımcı olmaktır. Mavi şapka ise yalnızca kapanışta değil, çalışmanın başında ve gerektiğinde süreç boyunca kullanılabilir.