Dünya saatlerine zaman zaman eklenen fazladan bir saniye, uluslararası ölçüm gündeminin önemli başlıklarından biri oldu. Atom saatleri ile Dünya’nın dönüşü arasındaki uyumu korumak için kullanılan artık saniye uygulamasının sona erdirilmesi değerlendiriliyor.
Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosunun (BIPM) hazırladığı taslak, teklifin kabul edilmesi halinde 20 Mayıs 2027’de kesintisiz UTC uygulamasına geçilmesini öngörüyor. Böylece küresel zaman standardında saniye ekleme veya çıkarma yoluyla yapılan düzeltmelerin sonlandırılması hedefleniyor.
Dünya’nın dönüşü ile atom saatleri neden farklılaşıyor?
Günlük yaşamda kullanılan uluslararası zaman referansı Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC), atom saatlerine dayanıyor. Dünya’nın dönüşüne göre belirlenen zaman ölçeği ise UT1 olarak adlandırılıyor.
Dünya’nın dönüşü tamamen sabit olmadığı için bu iki ölçüm arasında küçük farklar oluşabiliyor. Artık saniye uygulaması, söz konusu farkın büyümesini önlemek amacıyla kullanılıyor.
Son artık saniye 2016’da uygulandı
1972’de başlayan uygulamada bugüne kadar 27 ilave saniye kullanıldı. En son 31 Aralık 2016’nın sonunda saatlere bir saniye eklendi.
Artık saniyeler her yıl düzenli olarak uygulanmıyor. Düzeltme ihtiyacı, Dünya’nın dönüşü ile UTC arasındaki fark izlenerek belirleniyor.
Bir saniye dijital sistemleri nasıl etkiliyor?
Günlük işlerini yapan bir kişi için bir saniye çok kısa olabilir. Ancak çok sayıda işlemin aynı anda yürütüldüğü dijital altyapılarda işlem sırası ve zaman bilgisinin tutarlılığı büyük önem taşıyor.
Bilgisayar ağları ve diğer hassas sistemler, eklenen saniyeyi yönetmek için farklı teknik yöntemler kullanabiliyor. Ortak zaman referansının kesintisiz ilerlemesi, bu düzeltmelerden kaynaklanan teknik güçlüklerin azaltılmasını amaçlıyor.
Saniye çıkarmak neden tartışılıyor?
Mevcut kurallar, gerekli koşullar oluştuğunda UTC’den bir saniye çıkarılmasına da imkân tanıyor. Negatif artık saniye adı verilen bu işlem henüz uygulanmış değil.
Böyle bir düzeltmenin sistemlerde nasıl karşılanacağına ilişkin kaygılar, yeni düzenleme arayışını güçlendiriyor. Ancak negatif artık saniyenin kesin olarak uygulanacağına ilişkin bir karar bulunmuyor.
2035 hedefinin ardından 2027 önerisi geldi
Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı’nın 2022’deki kararında, UTC ile Dünya’nın dönüşüne dayalı zaman arasındaki fark sınırının en geç 2035’te artırılması kararlaştırılmıştı.
2026’da gündeme gelen taslak, bu değişikliğin 20 Mayıs 2027’de hayata geçirilmesini öneriyor. Takvimin kesinleşmesi için teklifin kabul edilmesi gerekiyor.
Bir saatlik fark sınırı ne anlama geliyor?
Yeni öneride iki zaman ölçeği arasında izin verilen farkın bir saate çıkarılması yer alıyor. Bu sınır, uygulama başladığında saatlerin topluca bir saat ileri veya geri alınacağı anlamını taşımıyor.
Düzenlemeyle UTC’nin, Dünya’nın dönüşündeki küçük değişimlere saniyelik müdahalelerle uyarlanması yerine kesintisiz ilerlemesi amaçlanıyor. Astronomik hesaplamalarda ihtiyaç duyulan Dünya’nın dönüş bilgisi ise ayrıca izlenmeye devam edecek.