Çizgisel yerleşme nedir? Hangi alanlarda görülür?
Kısa Cevap: Evlerin ve diğer yapıların kara yolu, demir yolu, akarsu veya kıyı boyunca sıralandığı yerleşme düzenine çizgisel yerleşme denir. Dar vadilerde ve ulaşım güzergâhları çevresinde gelişebilir. Amasya’nın Yeşilırmak boyunca uzanan kesimleri buna örnektir.
Çizgisel yerleşme nasıl oluşur?
Yerleşmenin gelişmesini yönlendiren bir yol, akarsu veya kıyı bulunduğunda yapılaşma bu hattı izleyebilir. Özellikle yerleşmeye uygun alanların dar bir koridorda bulunması, konutların aynı doğrultuda sıralanmasını destekler.
Ekonomik faaliyetler de bu düzeni etkileyebilir. Örneğin ulaşım kolaylığından yararlanmak isteyen iş yerleri ve konutlar, yol çevresinde gelişebilir.
Çizgisel yerleşmenin ayırt edici özellikleri
- Belirli bir hat boyunca uzanır.
- Yapıların sıralanışı yolun, akarsuyun veya kıyının yönüyle ilişkilidir.
- Düz bir çizgi oluşturması gerekmez; kıvrımlı bir hattı da takip edebilir.
- Konutlar arasındaki mesafe yerleşmeden yerleşmeye değişebilir.
Çizgisel yerleşme nerelerde görülür?
| Alan | Etkili koşul |
|---|---|
| Dar vadiler | Yerleşmeye elverişli arazinin vadi boyunca uzanması |
| Yol kenarları | Ulaşım bağlantısından yararlanma isteği |
| Kıyı şeritleri | Kıyının uzanışı ve gerisindeki arazi koşulları |
| Demir yolu çevresi | Taşımacılık ve bağlantılı ekonomik faaliyetler |
Amasya’da çizgisel yerleşmenin görülmesinin nedeni nedir?
Yeşilırmak vadisinin uzanışı ve vadi yamaçları, yerleşmenin gelişme yönünü etkiler. Akarsu boyunca sıralanan yapıların bulunduğu kesimlerde çizgisel desen görülür. Şehrin başka bölümlerinde farklı desenler bulunabilir.
Çizgisel yerleşmeyle ilgili örnek cevap
Örnek Cevap: İncelediğim yerleşmede konutlar ana yolun iki yanında sıralanmıştır. Yerleşme yolun doğrultusunda uzandığı için çizgisel yerleşme desenine sahiptir.
Çizgisel yerleşmede evler mutlaka birbirine yakın mıdır?
Hayır. Çizgisel desen, evlerin yakınlığını değil dağılış yönünü anlatır. Yol boyunca sıralanan konutlar arasında kısa veya uzun mesafeler bulunabilir.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Kitaptaki diğer çalışmalar için 11. Sınıf MEB Coğrafya Ders Kitabı Cevapları sayfasını inceleyebilirsiniz.