Delikli Kartonlarla Işığın Doğrusal Yayılması Deneyi
Soru: Işığın düz bir yol izlediğini deneyle nasıl gösterebiliriz?
Kısa Cevap: Delikleri aynı doğrultuda olan opak kartonlardan el fenerinin ışığını geçirerek arkadaki beyaz ekrana düşürürüz. Kartonlardan birini yana kaydırıp ışığın yolunu kapattığımızda ekrandaki belirgin ışık lekesinin kaybolduğunu gözlemleriz.
Deney Raporu: Araştırma Sorusu ve Tahmin
Araştırma sorusu: Deliklerin aynı doğrultuda olması, ışığın ekrana ulaşmasını etkiler mi?
Tahmin: Işığın düz bir yol izlemesini bekliyorum. Bu nedenle delikler hizalıyken ekrana ulaşacağını, ortadaki karton yeterince kaydırıldığında ise kartonun ışığı engelleyeceğini düşünüyorum.
Malzeme Listesi
- Üç adet kalın, ışık geçirmeyen karton.
- El feneri.
- Ekran olarak kullanılacak beyaz kâğıt.
- Kartonları dik tutacak destekler.
- Cetvel, kalem ve yetişkin yardımıyla kullanılacak delme aracı.
Deney Düzeneği Nasıl Kurulur?
Kartonlara eşit büyüklükte ve aynı yükseklikte küçük delikler açılır. Kartonlar, delikler tek bir düz yol oluşturacak biçimde arka arkaya yerleştirilir. El feneri ilk kartonun önüne, beyaz ekran ise son kartonun arkasına konur.
Fener açılır ve ışığın deliklerden geçerek ekranda belirgin bir leke oluşturması sağlanır. Başlangıçta ışık lekesi görülmeden karşılaştırma aşamasına geçilmez.
Uygulama Basamakları
- Delikler hizalıyken beyaz ekrandaki ışık lekesini gözlemleyin.
- Fenerin, ekranın, ilk ve son kartonun yerini değiştirmeyin.
- Ortadaki kartonu yana doğru kaydırın. Deliğin diğer deliklerle oluşturduğu ışık yolundan çıkmasını sağlayın.
- Ekrandaki belirgin ışık lekesinin durumunu kaydedin.
- Ortadaki kartonu eski yerine getirerek gözleminizi tekrarlayın.
Dikkat: Kartonların delinmesinde yetişkin desteği alın. Işığı gözlere yöneltmeden beyaz ekran üzerinden gözlem yapın.
Deneydeki Değişkenler
| Değişken | Bu deneydeki karşılığı |
|---|---|
| Değiştirdiğimiz durum | Ortadaki kartonun konumu ve deliklerin hizalı olup olmaması. |
| Gözlemlediğimiz sonuç | Ekranda doğrudan ışığın oluşturduğu belirgin lekenin görülmesi. |
| Sabit tuttuğumuz koşullar | Aynı fener, delik büyüklükleri, diğer kartonların ve ekranın konumları, ortam aydınlığı. |
Gözlem Bölümüne Ne Yazılır?
Örnek Cevap: Delikleri hizaladığımda beyaz ekranda ışık lekesi gördüm. Ortadaki kartonu yeterince yana kaydırdığımda bu leke kayboldu; kartonu eski yerine getirince yeniden oluştu.
Deneyin Sonucu Nedir?
Örnek Cevap: Işık, aynı saydam ortamda doğrusal yayılır. Deliklerin hizası bozulduğunda opak karton ışığın yolunu kapattığı için doğrudan ışık ekrana ulaşamaz.
Deney Neden Beklendiği Gibi Sonuç Vermeyebilir?
- Delikler büyükse: Karton az miktarda kaydırıldığında ışık hâlâ geçebilir. Karton, ışık yolunu tamamen kapatacak kadar hareket ettirilmelidir.
- Ortam çok aydınlıksa: Ekrandaki ışık lekesini ayırt etmek zorlaşabilir. Daha loş bir yer seçilebilir.
- Karton inceyse: Malzemenin içinden ışık sızabilir. Işık geçirmeyen kalın karton kullanılmalıdır.
- Düzenek hizalı değilse: Fenerin yönü ve deliklerin yüksekliği yeniden kontrol edilmelidir.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Kitaptaki diğer çalışmaları 5. Sınıf MEB Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları sayfasından inceleyebilirsiniz.