Dinamometre Soruları Nasıl Çözülür?
Soru: Dinamometrenin gösterdiği kuvvetin büyüklüğünü bulmak için nasıl bir yol izlenir? Kısa Cevap: Önce her bir bölmenin kaç Newton olduğu belirlenir. Daha sonra bu değer, göstergenin başlangıçtan itibaren ilerlediği bölme sayısıyla çarpılır. Bulunan sayı, ölçülen kuvvetin Newton cinsinden büyüklüğüdür.
Dinamometre üzerindeki çizgilerin her biri bir ölçek işaretidir. Bu işaretlerin arasındaki eşit aralıklar ise bölmeleri oluşturur. Soruyu çözerken yalnızca çizgi sayısına bakmak yerine hangi aralığın kaç Newtonu temsil ettiğini anlamak gerekir.
1. Ölçüm Sınırını Belirleyin
Dinamometrenin ölçebileceği en büyük kuvveti okuyun. Örneğin ölçeği 0 N’dan 30 N’a kadar uzanan bir dinamometrenin ölçüm sınırı 30 N olur.
Bu sayı, dinamometrenin her zaman 30 N göstereceği anlamına gelmez. Ölçüm sonucu göstergenin bulunduğu yere göre değişir.
2. Bir Bölmenin Değerini Hesaplayın
Ölçek sıfırdan başlıyorsa ölçüm sınırını toplam eşit bölme sayısına bölün.
Bir bölmenin değeri = En büyük kuvvet değeri ÷ Eşit bölme sayısı
Örneğin 30 N’lık ölçek 10 eşit bölmeye ayrılmışsa:
30 ÷ 10 = 3 N
Bu araçta sıfırdan sonraki ilk bölme 3 N, ikinci bölme 6 N, üçüncü bölme 9 N değerini gösterir.
3. Göstergeye Kadar Olan Bölmeleri Sayın
Gösterge sıfırdan itibaren 7 bölme ilerlemişse bir bölmenin değerini 7 ile çarpın.
3 × 7 = 21 N
Böylece ölçülen kuvvetin 21 N olduğu bulunur.
Çözümlü Örnek: 100 N’lık Dinamometrede 3 Bölme
Örnek Soru: Sıfırdan başlayan ve 10 eşit bölmeden oluşan bir dinamometre en fazla 100 N ölçebiliyor. Gösterge 3 bölme ilerlediğine göre ölçülen kuvvet kaç Newtondur? Kısa Cevap: Dinamometre 30 N gösterir. Çözüm: Bir bölmenin değeri 100 ÷ 10 = 10 N olur. Gösterge 3 bölme ilerlediği için 10 × 3 = 30 N bulunur.
Farklı Ölçeklerde Aynı Bölme Sayısı Ne Anlama Gelir?
İki dinamometrede de gösterge 4 bölme ilerleyebilir. Ancak bir bölmenin değeri farklıysa sonuçlar aynı olmaz.
| Özellik | A Dinamometresi | B Dinamometresi |
|---|---|---|
| Ölçüm aralığı | 0–20 N | 0–50 N |
| Toplam eşit bölme sayısı | 10 | 10 |
| Bir bölmenin değeri | 20 ÷ 10 = 2 N | 50 ÷ 10 = 5 N |
| Göstergenin ilerlediği bölme | 4 | 4 |
| Ölçülen kuvvet | 2 × 4 = 8 N | 5 × 4 = 20 N |
Bu örnekte göstergeler aynı sayıda bölme ilerlese de A dinamometresi 8 N, B dinamometresi 20 N gösterir.
Ölçekte Ara Değerler Verilmişse Ne Yapılır?
Bazen ölçeğin tamamı yerine iki işaretin değeri verilir. Bu durumda değerler arasındaki fark bulunur ve aralarındaki eşit bölme sayısına bölünür.
Örnek Soru: Bir dinamometrede 10 N ile 30 N işaretleri arasında 5 eşit bölme vardır. Bir bölme kaç Newtondur? Kısa Cevap: Bir bölme 4 N değerindedir. Çözüm: Önce iki değer arasındaki fark bulunur: 30 − 10 = 20 N. Ardından 5’e bölünür: 20 ÷ 5 = 4 N.
Dinamometre Sorularında Yapılan Yaygın Hatalar
- Aralık yerine çizgi saymak: Başlangıç ve bitiş çizgileri arasında kalan boşluklar sayılmalıdır.
- En büyük değeri sonuç sanmak: Ölçüm sınırı ile göstergenin belirttiği değer birbirinden ayrılmalıdır.
- Bölme değerini hesaplamamak: Her bölmenin 1 N olduğu varsayılmamalıdır.
- Birimi karıştırmak: Kuvvetin sonucu kilogramla değil, Newton (N) ile yazılmalıdır.
5. SINIF FEN BİLİMLERİ DERS KİTABI CEVAPLARI
Diğer kuvvet sorularına ve etkinlik çözümlerine 5. Sınıf MEB Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları sayfasından ulaşabilirsiniz.