Kitap Kalemlerin Üzerinde Neden Daha Kolay İlerler?
Soru: Kitabın altına silindir kalemler yerleştirildiğinde hareket ettirilmesi neden kolaylaşır? Kısa Cevap: Kalemler küçük makaralar gibi dönerek yuvarlanır. Kitabın masa üzerinde doğrudan kayması yerine yuvarlanan kalemlerle ilerlemesi, uygun koşullarda hareket direncini azaltır. Bu nedenle kitabı itmek kolaylaşır.
Kitabın Hareketini Zorlaştıran Etki Nedir?
Bir kitabı sıranın üzerinde iterken kapağı ile sıra yüzeyi arasında sürtünme oluşur. Sürtünme kuvveti kitabın kaymasına karşı koyar. Bu nedenle kitabı ilerletmek için kuvvet uygulamamız gerekir.
Altına silindir kalemler koyduğumuzda ise kalemlerin dönmesinden yararlanırız. Kitap kalemler üzerinde ilerlerken onları da yuvarlar. Bu durum, tekerlekli bir eşyanın taşınmasına benzer.
Deneyi Yapmak İçin Hangi Malzemeler Gerekir?
- Kapalı bir kitap
- Üç silindir biçimli kalem
- Düz ve sağlam bir masa
Kitabın Hareketini Gözlemleme Deneyi
- Kitabı masaya yatay olarak yerleştirin ve yavaşça itin.
- İlk denemede kitabın nasıl hareket ettiğini gözlemleyin.
- Kalemleri birbirine paralel biçimde masaya koyun ve kitabı üzerlerine yerleştirin.
- Kitabı, kalemlerin yuvarlanmasını sağlayacak yönde itin. İtme yönü kalemlerin uzun doğrultusuna dik olmalıdır.
- Kalemli ve kalemsiz denemelerde hissettiğiniz farkı karşılaştırın.
Kalemlerin köşeli olması, düzgün yerleştirilmemesi veya birbirine takılması hareketi zorlaştırabilir. Bu nedenle deneme öncesinde kalemlerin serbestçe yuvarlanabildiğini kontrol edin.
Deney Sorularına Örnek Cevaplar
a) Soru: Hangi durumda kitabı daha zor hareket ettirdiğinizi yazınız. Örnek Cevap: Kitabı kalem kullanmadan, doğrudan masanın üzerinde hareket ettirmek daha zor olabilir. Kalemler eklendiğinde yuvarlanma hareketi kitabın ilerlemesini kolaylaştırır.
b) Soru: Kitabın hareketini zorlaştıran etki hakkındaki düşüncelerinizi yazınız. Kısa Cevap: Kitabın hareketini zorlaştıran etki, kitap ile masa arasında oluşan sürtünme kuvvetidir.
c) Soru: İlk durumda sürekli hareket ettirilseydi kitabın yüzeyinde meydana gelebilecek değişiklikler neler olurdu? Örnek Cevap: Kitabın kapağında aşınma, çizikler ve yıpranma oluşabilirdi. Çünkü kapak, masa yüzeyine tekrar tekrar sürtünürdü.
Bu Yöntem Günlük Yaşamda Nerelerde Kullanılır?
| Uygulama | Sağladığı Kolaylık |
|---|---|
| Tekerlekli alışveriş arabası | Alınan ürünlerin taşınmasını kolaylaştırır. |
| Tekerlekli valiz | Valizi zeminde sürüklemek yerine yuvarlayarak ilerletir. |
| Taşıma makaraları | Yüklerin yuvarlanan parçalar üzerinde hareket etmesini sağlar. |
Kalem Eklenince Kitap Hafifler mi?
Kitabın kütlesi ve aynı yerdeki ağırlığı değişmez. Değişen, kitabı hareket ettirme biçimidir. Bu nedenle deney sonucunu “Kitap hafifledi.” yerine “Yuvarlanmadan yararlanıldığı için kitap daha kolay hareket etti.” şeklinde açıklamak uygundur.
Deneyin sonunda çalışma alanınızdaki gözlemleri kendi cümlelerinizle yazabilirsiniz. Kalem kullanılması, sürtünmenin tamamen yok olduğu anlamına gelmez.
5. SINIF FEN BİLİMLERİ DERS KİTABI CEVAPLARI
Diğer istasyon çalışmalarına ve soruların cevaplarına 5. Sınıf MEB Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları sayfasından ulaşabilirsiniz.