Sürtünme Kuvveti Hareketle Aynı Yönde Olabilir mi?
Evet, sürtünme kuvveti cismin yere göre hareketiyle aynı yönde olabilir. Çünkü sürtünmenin karşı koyduğu şey, temas eden yüzeyler arasındaki kayma veya kayma eğilimidir.
Soru: Sürtünme kuvveti her zaman hareketin ters yönünde midir?
Kısa Cevap: Hayır. Sürtünme, yüzeylerin birbirine göre kaymasına veya kayma eğilimine zıt yöndedir. Bu yüzden yere göre ilerleyen bir cisme ileri yönlü sürtünme de etki edebilir.
Detaylı Cevap: Sürtünmenin yönünü bulmak için hangi yüzeylerin temas ettiğine bakılır. Sabit masa üzerinde sağa kayan kitapta kinetik sürtünme sola yönelir. Yürümenin itiş aşamasında ise ayak zemini geriye iter; zemin ayağa ileri yönlü statik sürtünme uygular. İki örnekte de sürtünme, temas noktasındaki kaymaya veya kayma eğilimine karşı koymaktadır.
“Harekete Zıt” İfadesi Neden Tek Başına Yeterli Değildir?
Bir cismin yere göre hareketi ile başka bir yüzeye göre kayması farklı olabilir. Yön belirlerken temas yüzeylerinin göreli hareketini dikkate almalıyız.
Örneğin ileri hızlanan bir kamyonun kasasındaki kutu kaymadan taşınıyorsa kutuya ileri yönlü statik sürtünme etki edebilir. Bu kuvvet, kutunun kasayla birlikte hızlanmasını sağlar.
Statik ve Kinetik Sürtünmenin Yönü
Kinetik sürtünme: Birbirinin üzerinde kayan yüzeyler arasında oluşur ve göreli kaymanın tersine etki eder.
Statik sürtünme: Temas yüzeyleri kaymıyorken kaymayı önleyecek yönde oluşur. Cismin yere göre hareket ediyor olması, statik sürtünmeyi engellemez.
Karşılaştırmalı örnekler için statik ve kinetik sürtünme etkinliğini inceleyebilirsiniz.
Yürürken Ayağımıza Etki Eden Sürtünme Nasıldır?
İleri doğru itiş yaptığımız aşamada ayağımızın geriye kayma eğilimi vardır. Zemin, bu eğilime karşı ayağımıza ileri yönlü statik sürtünme uygular. Böylece sürtünme hareket etmemize yardımcı olur.
Bu açıklama adımın itiş aşamasına aittir. Yürümenin tamamında kuvvetin yönünün değişmeden kaldığı düşünülmemelidir.
Günlük yaşamda tutunmanın önemini sürtünmeyi artırma ve azaltma örneklerinde de görebilirsiniz.
Deftere Yazılabilecek Cevap
Sürtünme kuvveti her zaman cismin hareketine zıt değildir. Temas eden yüzeylerin kaymasına veya kayma eğilimine karşı koyar. Yürümenin itiş aşamasında zeminin ayağımıza uyguladığı sürtünme ileri yönlüdür.
Kitaptaki diğer soruların cevaplarını 11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Cevapları sayfasında bulabilirsiniz.