Pet Şişeyle Erozyon Deneyi Nasıl Yapılır?
Soru: Bitki örtüsünün erozyona etkisini gösteren bir deney nasıl hazırlanır? Kısa Cevap: Üç eşit toprak kabı hazırlanır; yüzeyleri çıplak, yaprakla örtülü ve köklenmiş çimli olacak şekilde düzenlenir. Aynı koşullarda su dökülerek akan suyla taşınan toprak miktarı karşılaştırılır.
Deneyin Amacı ve Malzemeleri
Amaç: Toprağın üzerindeki örtünün ve bitki köklerinin su erozyonunu azaltmadaki rolünü gözlemlemektir.
Malzemeler: Aynı boyda altı pet şişe, aynı tür toprak, kuru yaprak, köklenmiş çim, su, ölçü kabı, ip, eldiven, makas ve eğim vermek için destek.
Hazırlık: Şişeleri öğretmeniniz veya bir yetişkin kesmelidir. Çim yetiştirecekseniz deney gününden önce ekim yaparak köklenmesini bekleyiniz.
Erozyon Deneyinin Aşamaları
- Üç şişenin yan kısmını açtırarak toprak yerleştirilecek kaplar oluşturunuz.
- Kaplara aynı tür ve eşit miktarda toprak koyunuz.
- Birinci kabın yüzeyini açık bırakınız; ikinciyi kuru yaprakla örtünüz; üçüncüde köklenmiş çim kullanınız.
- Diğer şişelerden hazırlanan toplama kaplarını, şişe ağızlarından akan suyu biriktirecek şekilde yerleştiriniz.
- Düzeneklerin eğimini ve toprakların başlangıç nemini mümkün olduğunca eşitleyiniz.
- Her düzeneğe eşit miktarda suyu aynı yükseklikten, benzer hızda dökünüz.
- Toplanan suyu ve taşınan toprağı karşılaştırarak gözlemlerinizi kaydediniz.
Deneyde Hangi Sonuç Beklenir?
Çıplak toprak bulunan düzenekte daha fazla toprak taşınması beklenir. Kuru yapraklar yüzeyi koruyabilir; köklenmiş çim ise hem yüzey örtüsü hem de kökleriyle toprak kaybının azalmasına yardımcı olabilir.
| Toprak yüzeyi | Beklenen sonuç |
|---|---|
| Çıplak yüzey | Daha fazla toprak taşınması ve daha bulanık su. |
| Kuru yaprakla örtülü yüzey | Çıplak yüzeye göre toprak taşınmasının azalması. |
| Köklenmiş çimle kaplı yüzey | Genellikle daha az toprak taşınması. |
Gözlem notu: Her deneyde sonuçlar tamamen aynı görünmeyebilir. Kullanılan malzemeler ve uygulama koşulları sonucu etkiler.
Erozyon Deneyi Raporuna Ne Yazılır?
Aşağıdaki sonuç, bu gözlemler elde edildiğinde kullanılabilecek bir örnektir:
Soru: Deneyin sonucunu kısaca yazınız. Örnek Cevap: En fazla toprağın çıplak yüzeyli kaptan taşındığını gördüm. Yaprak örtüsünün ve köklenmiş çimin toprak kaybını azalttığı sonucuna ulaştım.
Deneyin Doğru Karşılaştırılması İçin Nelere Dikkat Edilir?
Toprak miktarı, kap büyüklüğü, eğim, başlangıç nemi ve su miktarı aynı tutulmaya çalışılmalıdır. Suyun dökülme biçimi de değiştirilmemelidir. Böylece yüzey örtüsünün etkisi daha anlamlı biçimde karşılaştırılabilir.
Kitaptaki etkinlik planı ve uygulama açıklamalarını 5. Sınıf MEB Sosyal Bilgiler 1. Ders Kitabı Sayfa 72-79 Cevapları sayfasında inceleyebilirsiniz.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün öğrenme alanlarına 5. Sınıf MEB Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları ana sayfasından ulaşabilirsiniz.