10. Sınıf Meb Fizik Ders Kitabı Sayfa 274-277 Cevapları

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları – Sayfa 274 | Konuya Başlarken – Dalgaların Temel Kavramları

Soru: Meksika dalgası ile su dalgası arasındaki farklar nelerdir?

Cevap: Meksika dalgası insanların sıralı hareketiyle oluşur ve dalga boyunca madde taşınmaz. Su dalgasında ise su tanecikleri titreşir ve enerji dalga yönünde yayılır.

Soru: Meksika dalgasını az sayıda seyirci ile oluşturmak mümkün müdür?

Cevap: Hayır, mümkün değildir. Meksika dalgasının düzgün ve sürekli oluşabilmesi için çok sayıda kişinin uyum içinde hareket etmesi gerekir.

Soru: Günlük hayatta karşılaşılan hangi hareketler dalga hareketlerine örnek verilebilir?

Cevap: Salıncağın ileri–geri sallanması, yayda oluşan titreşimler ve sesin yayılması dalga hareketine örnektir.

4.1. Etkinlik – Dalgaların Temel Özellikleri

Soru 1: Dönme, öteleme ve titreşim hareketlerini tanımlayınız.

• Dönme Hareketi: Bir cismin sabit bir eksen etrafında dönerek hareket etmesidir.
• Öteleme Hareketi: Bir cismin bütün noktalarının aynı yönde ve aynı miktarda yer değiştirmesidir.
• Titreşim Hareketi: Bir cismin denge konumu etrafında düzenli olarak ileri–geri hareket yapmasıdır.

Soru 2: Dalga videolarına göre yapılan etkinliğin sonucu nedir?

Cevap: Etkinliğin değerlendirme sonucu bir sonraki sayfada verilmiştir. (Bkz. Sayfa 275)

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları – Sayfa 275 | Dalgaların Temel Kavramları (Yay Dalgası Hareketi)

Soru 3: Meksika, su ve yay dalgası canlandırmalarında oluşan şekilleri çiziniz.

• Meksika Dalgası: Yan yana dizilmiş kişilerin sırayla ayağa kalkıp oturduğu yükselme–alçalma düzeni.
• Su Dalgası: Suya atılan bir taşın etkisiyle merkezden dışa doğru yayılan eş merkezli halkalar.
• Yay Dalgası: Tepe ve çukurlardan oluşan dalgalı (sinüs benzeri) bir şekil.

Soru 4: Heterojen gruplar oluşturunuz.

Cevap: Öğretmenimizin yönlendirmesiyle farklı özelliklere sahip öğrencilerden heterojen gruplar oluşturduk.

Soru 5: Dalga niceliklerini gözlemlemek için çalışma planı hazırlayınız.

a) Uygun malzemeyi seçiniz.

Cevap: Yay (alternatif olarak ip veya küçük tahta bloklar).

b) Seçilen malzemeyle çalışmayı yapınız ve gözlemleyiniz.

• Yay yukarı–aşağı hareket ettirildiğinde: Enine dalga oluşur, tepe–çukur net biçimde gözlemlenir.
• Yay ileri–geri sıkıştırılıp bırakıldığında: Boyuna dalga oluşur, sıkışma–seyrekleşme bölgeleri görülür.
• Tahta bloklar doğrusal dizildiğinde: Dalga cephesi düz ilerler; üçgen dizilimde dalga yön değiştirir.

Soru 6: Dalga boyunu açıklayınız.

Cevap: İki ardışık dalga tepesi ya da iki ardışık dalga çukuru arasındaki yatay uzaklık dalga boyudur.

Soru 7: Genlik kavramını tepe ve çukurla ilişkilendiriniz.

Cevap: Denge konumundan dalga tepesine veya dalga çukuruna olan uzaklık genliktir. Genlik arttıkça dalganın taşıdığı enerji artar.

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları | MEB Yayınları Sayfa 276 – Dalgalar Ünitesi

Soru 8: Dalga boyu, frekans ve periyot kavramlarını tanımlayınız.

• Dalga Boyu: Bir dalga üzerindeki iki ardışık tepe veya iki ardışık çukur arasındaki uzaklıktır.
• Frekans: Bir saniye içinde oluşan dalga sayısını ifade eder.
• Periyot: Bir dalganın kendini tekrar etmesi için geçen süredir.

Soru 9: Dalga boyu, frekans ve periyot kavramlarının ilişkili olduğu büyüklükleri ve ölçme araçlarını yazınız.

Soru 10: Karekod ile verilen animasyonu inceleyiniz.

Cevap: Dalga hareketlerine ait animasyonu izleyip inceledim.

Soru 11: Dalga hareketlerinin dalga boyu, frekans ve periyotlarını belirleyiniz.

Soru 12: Dalga süratini dalga boyu, frekans ve periyot ile ilişkilendirerek açıklayınız.

Cevap: Dalga sürati, dalganın birim zamanda aldığı yol olarak tanımlanır.
v = λ · f ya da v = λ / T bağıntıları ile gösterilir.

Değerlendirme

Soru 1: Dalga sürati sabitken ip daha hızlı sallanırsa hangi nicelikler değişir?

Cevap: Frekans artar, buna bağlı olarak periyot azalır. Dalga boyu değişmez.

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları (MEB Yayınları) – Sayfa 277 | Dalga Boyu, Frekans ve Yayılma Hızı

Soru 2: Sabit frekansta dalga boyu artarsa dalganın yayılma sürati ve periyodu nasıl değişir?

Cevap: Kaynak değişmediği için frekans sabit kalır, buna bağlı olarak periyot da değişmez. Dalga boyu arttığında v = λ · f bağıntısına göre dalganın yayılma sürati artar.

Soru 3: Aynı ortamda yayılan K, L ve M dalgalarına göre;

a) Ortamdaki yayılma süratlerini karşılaştırınız.

Cevap: Dalgalar aynı ortamda yayıldığı için yayılma süratleri eşittir.
➡️ VK = VL = VM

b) Dalga boylarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız.

Cevap: Görselde dalga boyu en büyük olan L, sonra K, en küçük olan ise M dalgasıdır.
➡️ λL > λK > λM

c) Frekanslarını karşılaştırınız.

Cevap: Aynı ortamda dalga hızları eşit olduğundan, dalga boyu küçük olanın frekansı daha büyüktür.
➡️ fM > fK > fL

Soru 4: Aynı hava ortamında çalınan sol ve mi notalarının dalga boylarını ve yayılma süratlerini karşılaştırınız.

Cevap: Ses dalgaları aynı hava ortamında yayıldığı için yayılma süratleri aynıdır. Frekansı büyük olan notanın dalga boyu daha küçüktür.
➡️ vsol = vmi, fmi > fsol olduğundan λsol > λmi

Performans Görevine Hazırlık

Soru: Dalgaların temel kavramlarına yönelik kavram haritasını açıklayınız.

Cevap: Hazırladığım kavram haritasının merkezinde “Dalga” kavramı yer almaktadır. Bunun etrafına Mekanik Dalgalar ve Elektromanyetik Dalgalar başlıklarını ekledim. Mekanik dalgalar altında enine dalga ve boyuna dalga, enine dalga başlığı altında ise dalga boyu, genlik, frekans, dalga tepesi ve dalga çukuru kavramlarını yazdım. Elektromanyetik dalgalar bölümüne ışık, radyo dalgaları, mikrodalgalar ve X ışınları örneklerini ekleyerek kavramlar arasındaki ilişkileri oklarla gösterdim.