10. Sınıf Meb Fizik Ders Kitabı Sayfa 292-294 Cevapları

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları – Sayfa 292

4.3. Etkinlik: Dalgaların Yayılma Sürati

Soru 1: Öğretmeninizin rehberliğinde 4–6 kişilik gruplar oluşturunuz.

Cevap: Öğretmenimizin rehberliğinde 4–6 kişiden oluşan heterojen gruplar oluşturduk. Grup içinde görev dağılımı yaparak etkinliği birlikte yürüttük.

Soru 2: Verilen metni okuyarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) Motor sesinin su altında daha yakından geliyormuş gibi duyulmasının sebebi ne olabilir?

Cevap: Ses dalgaları suda, havaya göre daha hızlı yayılır. Bu nedenle ses kaynağı su altında olduğunda motor sesi daha yakından geliyormuş gibi algılanır.

b) Bu olayda sesin sudaki ve havadaki yayılma süratleri arasındaki farkı açıklayınız.

Cevap: Sesin yayılma hızı ortamın yoğunluğuna ve esnekliğine bağlıdır. Su, havaya göre daha yoğun ve tanecikleri birbirine daha yakın olduğu için ses suda daha hızlı yayılır.

c) Ses dalgalarının sürati ile ilgili ulaştığınız sonuçlar tüm dalgalar için genellenebilir mi? Açıklayınız.

Cevap: Hayır, tüm dalgalar için genellenemez. Bu durum yalnızca mekanik dalgalar için geçerlidir. Elektromanyetik dalgalar boşlukta da yayılabildiği için ortamdan bağımsızdır.

Soru 3: Videoyu izleyerek su ve ses dalgalarında yayılma süratini etkileyen etmenleri tahmin ediniz.

Cevap: Su ve ses dalgalarının yayılma süratini etkileyen etmenler şunlardır:

• Ortamın yoğunluğu
• Ortamın esnekliği
• Sıcaklık (özellikle gazlarda)
• Su dalgalarında derinlik
• Yay veya ipte gerilme kuvveti

Bu etmenler değiştikçe dalgaların yayılma hızı da değişir.

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları (MEB Yayınları) – Sayfa 293 | 4.3. Etkinlik

Dalgaların Yayılma Sürati – Su, Ses ve Elektromanyetik Dalgalar (Etkinlik Cevapları)

Soru 4 - Su ve ses dalgalarının yayılma süratini test edebileceğiniz ortamları planlayarak tasarlayınız. Yaptığınız tasarımlar ve gözlemler doğrultusunda tabloyu doldurunuz.

Su Dalgaları

• Değişkenlerle İlgili Hipotez: Suyun derinliği arttıkça dalgaların yayılma sürati artar.
• Test Edilebilecek Ortamlarla İlgili Hipotez: Sığ ve derin su ortamlarında dalga hızları farklıdır.
• Yapılan Gözlemler: Derin suda dalgalar daha hızlı ilerlerken sığ suda dalgaların yavaşladığı görülmüştür.
• Tasarım: Bir leğende farklı derinlikler oluşturulmuş, suya aynı noktadan cisim bırakılarak dalganın belirli mesafeyi alma süresi karşılaştırılmıştır.
• Dalga Türü: Mekanik dalgadır, maddesel ortama ihtiyaç duyar.
• Farklı Ortamlarda Hız Karşılaştırması: Derin su > Sığ su
• Yayılma Süratine Etki Eden Etmenler: Su derinliği, ortamın yoğunluğu ve sıcaklığı.

Ses Dalgaları

• Değişkenlerle İlgili Hipotez: Ortamın yoğunluğu arttıkça ses dalgalarının yayılma sürati artar.
• Test Edilebilecek Ortamlarla İlgili Hipotez: Ses, katı, sıvı ve gaz ortamlarda farklı hızlarda yayılır.
• Yapılan Gözlemler: Sesin katılarda en hızlı, sıvılarda orta hızda, gazlarda ise daha yavaş yayıldığı gözlemlenmiştir.
• Tasarım: Aynı ses kaynağı kullanılarak hava, su ve metal ortamlarında sesin iletim süresi karşılaştırılmıştır.
• Dalga Türü: Mekanik dalgadır, boşlukta yayılmaz.
• Farklı Ortamlarda Hız Karşılaştırması: Katı > Sıvı > Gaz
• Yayılma Süratine Etki Eden Etmenler: Ortamın yoğunluğu, esnekliği ve sıcaklığı.

Soru 5 - Elektromanyetik dalgaların farklı ortamlardaki yayılma sürati ile ilgili tahminlerinizi ve geçerliliğini yazınız.

1. Boşluk

• Tahmin: Elektromanyetik dalgalar boşlukta en yüksek hızla yayılır.
• Geçerlilik: Doğrudur. Elektromanyetik dalgalar maddesel ortama ihtiyaç duymadan boşlukta ışık hızıyla ilerler.

2. Maddesel Ortam

• Tahmin: Elektromanyetik dalgalar maddesel ortamlarda boşluğa göre daha yavaş yayılır.
• Geçerlilik: Doğrudur. Ortam tanecikleriyle etkileşim arttıkça dalganın yayılma hızı azalır.

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları | Sayfa 294

Değerlendirme – Soru Cevap

Soru 1: Sürat kavramı ile dalgaların yayılma sürati kavramı arasında ne tür bir ilişki vardır?

Cevap: Sürat, bir cismin birim zamanda aldığı yolu ifade eder. Dalgaların yayılma sürati ise bir dalganın belirli bir ortamda birim zamanda aldığı yolu gösterir. Dalga bir periyot süresince bir dalga boyu kadar yol alır ve bu nedenle v = λ × f bağıntısı ile ifade edilir.

Soru 2: Etkinlikte yaptığınız çalışmalar sonucunda günlük hayatta karşılaştığınız dalgaların yayılma süratine ilişkin farkındalıklarınızı yazınız.

Cevap: Günlük hayatta sesin katı ve sıvı ortamlarda havaya göre daha hızlı yayıldığını, ışığın ise boşlukta en hızlı yayılan dalga türü olduğunu fark ettim. Ayrıca dalga hızının ortamın türüne, yoğunluğuna ve sıcaklığına bağlı olarak değiştiğini öğrendim.

Soru 3: Morötesi ışınlar ile gama ve X ışınlarını algılayan teleskoplar neden Dünya’ya değil uzaya kurulur?

Cevap: Dünya atmosferi, morötesi, gama ve X ışınlarının büyük bir kısmını soğurur. Bu nedenle bu ışınlar yeryüzünden tam olarak algılanamaz. Doğru ve net gözlem yapılabilmesi için bu teleskoplar uzaya yerleştirilir.

Soru 4: Ses dalgalarının katı maddelerde daha hızlı yayılmasının sebebi ne olabilir?

Cevap: Katı maddelerde tanecikler birbirine daha yakın ve etkileşimleri daha güçlüdür. Bu durum, titreşimin daha hızlı iletilmesini sağlar ve ses dalgaları katılarda daha hızlı yayılır.

Soru 5: Dalga süratinin ortama bağlı olduğunu yansıtan bir slogan oluşturunuz.

Cevap: “Dalganın hızı ortama bağlıdır, her ortamda farklı yayılır!”