10. Sınıf Meb Fizik Ders Kitabı Sayfa 299 Cevapları

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları – Sayfa 299

Soru: Dalgaların temel kavramlarını, dalgaların sınıflandırılmasını ve farklı ortamların dalgaların yayılma süratine etkilerini kapsayan bir kavram haritası hazırlayınız. Kavramları kısa açıklamalarla belirtiniz.

Cevap: Aşağıda dalgalar ünitesinde yer alan temel kavramlar, tanımları, sınıflandırmaları ve ortam–hız ilişkisi düzenli ve ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. Bu bilgiler kullanılarak kavram haritası oluşturulabilir.

1. Dalga Nedir?

Dalga, bir kaynaktan çıkan enerjinin, ortamda bulunan taneciklerin titreşmesiyle başka noktalara madde taşınmadan aktarılmasıdır.
Dalga ilerlerken ortamda sadece titreşim oluşur, tanecikler yer değiştirmez.

2. Dalganın Temel Özellikleri

Dalga Boyu (λ)

İki ardışık dalga tepesi veya çukuru arasındaki uzaklıktır.
Dalga boyu büyüdükçe dalgalar seyrekleşir.

Frekans (f)

Bir saniyede oluşan dalga sayısıdır.
Birimi Hz (Hertz)’dir.
Frekans, dalga kaynağına bağlıdır ve ortam değişse bile sabit kalır.

Periyot (T)

Bir tam dalganın oluşması için geçen süredir.
Frekans ile ters orantılıdır.

T = 1 / f

Genlik (A)

Dalganın denge konumundan en uzak noktaya olan mesafedir.
Genlik arttıkça dalganın taşıdığı enerji artar.

Dalga Hızı (v)

Dalganın birim zamanda aldığı yoldur.

v = λ × f

Dalga hızı, dalganın yayıldığı ortamın özelliklerine bağlıdır.

3. Dalgaların Sınıflandırılması

A) Mekanik Dalgalar

Yayılabilmek için maddesel ortama ihtiyaç duyan dalgalardır.

Örnekler:

• Ses dalgaları
• Su dalgaları
• Deprem dalgaları
• Yay dalgaları

B) Elektromanyetik Dalgalar

Yayılmak için maddesel ortama ihtiyaç duymazlar.
Boşlukta da yayılabilirler.

Örnekler:

• Radyo dalgaları
• Mikrodalgalar
• Görünür ışık
• Morötesi ışınlar
• X ve gama ışınları

4. Titreşim Doğrultusuna Göre Dalgalar

Enine Dalgalar

Titreşim yönü, yayılma yönüne diktir.
Dalga tepesi ve çukuru oluşur.

Örnek: Su dalgaları, ışık

Boyuna Dalgalar

Titreşim yönü, yayılma yönüyle aynıdır.
Sıkışma ve seyrekleşme bölgeleri görülür.

Örnek: Ses dalgaları

5. Dalga Hızı – Ortam İlişkisi

• Ses dalgaları katı maddelerde daha hızlı yayılır.
• Ses gaz ortamlarında en yavaş yayılır.
• Su dalgalarının hızı suyun derinliği arttıkça artar.
• Elektromanyetik dalgalar boşlukta ışık hızıyla yayılır.
• Elektromanyetik dalgalar yoğun ortamda daha yavaş ilerler.

6. Enerji Taşınması

Dalgalar enerji taşır, madde taşımaz.
Taşınan enerji miktarı genlik ile doğru orantılıdır.

7. Kavram Haritasında Kurulabilecek İlişkiler

• Dalga → enerji taşır
• Dalga → genlik, frekans, dalga boyu
• Dalga → mekanik / elektromanyetik
• Mekanik dalga → ortama ihtiyaç duyar
• Elektromanyetik dalga → boşlukta yayılır
• Dalga hızı → ortama bağlıdır