10. Sınıf Meb Kimya Ders Kitabı Sayfa 116-147 Cevapları

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı MEB Yayınları Sayfa 116 Cevapları

1. Soru: Sütün yapısında meydana gelen bu değişimlerden gözlemlenebilir olanlar nelerdir?

• Sütün ısındıkça renginin koyulaşması (karamel rengine dönmesi)
• Sütün kokusunun değişmesi (pişmiş süt kokusu oluşması)
• Sütün bozulmasıyla çökelek (katı) oluşması
• Çökeleğin üst kısmındaki sıvının sarımsı-yeşil renk alması

2. Soru: Metinde okuduğu kimyasal değişimleri gözlemlemek isteyen bir öğrenci aşağıdaki düzenekleri kuruyor. Her iki düzenekte yapılan gözlemler sonucunda, kimyasal değişimi gösteren hangi veriler elde edilebilir?

Açıklama: Birinci düzende sütün uzun süre beklemesi sonucu bozulma, asit oluşumu ve çökelek meydana gelir. Bu sırada gaz çıkışı, koku değişimi ve renk farkı gözlenir.
İkinci düzende ise sütün ısıtılması sonucu rengi ve kokusu değişir, ancak katı oluşumu gerçekleşmez.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı MEB Yayınları Sayfa 117 Cevapları

3. Soru - Metinde geçen kimyasal değişimlerden üç tanesi aşağıda modellenmiştir.
Modellerden yola çıkarak kimyasal değişimin göstergelerini alt mikro seviyedeki değişim temelinde açıklayınız.

Cevap: Kimyasal değişimlerde maddelerin atom düzeni ve bağ yapısı değişir. Tepkime sonunda farklı özelliklere sahip yeni maddeler oluşur.
Süt örneğinde;

• Laktozun glikoza dönüşmesi,
• Glikozun bakteriler tarafından laktik aside çevrilmesi,
• Kazein proteinlerinin Ca²⁺ iyonlarıyla birleşip çökelti oluşturması kimyasal değişime örnektir.

Bu olaylar sonucunda yeni bileşikler oluşur, renk, koku ve tat değişimi gözlenir. Mikroskobik düzeyde ise bağların kopması ve yeni bağların kurulması gerçekleşmiştir.

4. Soru - Sütün yapısında meydana gelen değişimlerden yola çıkılarak aşağıdaki bilgilerden hangisine ulaşılamaz?

Cevap: C) Isıtma işlemi sütün yapısını değil sadece dış görünüşünü değiştirir.
Açıklama: Süt ısıtıldığında sadece görünüşü değil, iç yapısı da değişir. Bu süreçte laktoz parçalanır, protein yapısı bozulur ve kimyasal dönüşümler meydana gelir. Bu nedenle C seçeneğine ulaşılamaz.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – Sayfa 118 (MEB Yayınları)

5. Soru - Metinde geçen tepkimelerden yola çıkarak aşağıdaki deneylerde kimyasal değişimlerin gözlemlenebilir göstergelerini yazınız.

6. Soru - Magnezyum metalinin CO₂ bileşiği ile tepkimesi:
2Mg(s) + CO₂(g) → 2MgO(s) + C(s)

Açıklama:

• Başlangıçta: Magnezyum serbest metal atomlarından oluşur, karbon dioksit ise C=O çift bağlarına sahip bir bileşiktir.
• Tepkime sırasında: CO₂’deki C=O bağları kırılır, yeni Mg–O bağları kurulur.
• Sonuç: Beyaz magnezyum oksit (MgO) ve siyah karbon (C) oluşur.
• Gözlemlenebilir değişimler: Parlak yanma, renk değişimi ve yeni katı maddelerin oluşmasıdır.

Şekil Açıklaması: Sol tarafta Mg atomları ve CO₂ molekülleri, sağda ise MgO kristalleri ve karbon tanecikleri görülür. Bu, bağların koparak yeni maddelerin oluştuğunu gösterir.

7. Soru - Magnezyum yangınlarında karbon dioksit veya su kullanmanın tehlikeleri nelerdir?

Cevap: Magnezyum, su ve karbon dioksitle doğrudan tepkimeye giren bir metaldir.

• Su ile tepkimeye girdiğinde hidrojen gazı çıkar, bu gaz yanıcı olduğu için yangını büyütür.
• Karbon dioksit ile tepkimesinde karbon ve magnezyum oksit oluşur, bu sırada yüksek ısı açığa çıkar.

Bu nedenle magnezyum yangınlarında su veya CO₂ tabanlı söndürücüler kullanılmamalıdır.
Kum veya özel metal tozlu yangın söndürücüleri kullanılmalıdır.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – Sayfa 119 (MEB Yayınları)

8. Soru - Magnezyum şeridinin yanması sırasında aşağıdaki gözlemlerden hangisi bu olayın kimyasal tepkime olduğunun kanıtı olamaz?

Cevap: E) Magnezyum şeridinin şekil değişikliğine uğraması

Açıklama: Magnezyumun şekil değiştirmesi, yalnızca fiziksel bir olaydır.
Ancak ısı ve ışık çıkışı, renk değişimi ve yeni madde (beyaz kül) oluşumu kimyasal değişime işaret eder.

9. Soru - Karbon monoksidin oksijenle yanma tepkimesini en iyi temsil eden modeli seçiniz ve gerekçesini yazınız.

Cevap: II. Model

Gerekçe: Karbon monoksidin oksijenle yanma tepkimesi şöyledir:
2CO(g) + O₂(g) → 2CO₂(g)

Bu denklemde;

• Tepkime öncesinde: CO molekülleri (bir karbon + bir oksijen) ve O₂ molekülü (iki oksijen) bulunur.
• Tepkime sonrasında: Her karbon, iki oksijenle birleşerek karbon dioksit (CO₂) oluşturur.

II. modelde bağ kırılmaları ve yeni bağ oluşumları bu süreci doğru biçimde göstermektedir.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 120 Cevapları (MEB Yayınları)

Soru 10: Aşağıda verilen kimyasal tepkimenin oluşumunu inceleyerek modeldeki eksiklikleri ve yanlışlıkları yazınız.

Eksiklikler:

• Tepkimenin gerçekleşmesi için gerekli ısı enerjisi belirtilmemiştir.
• Moleküllerin fiziksel hâlleri yazılmamıştır.
• Bağ kırılma ve bağ oluşumu süreçleri gösterilmemiştir.

Yanlışlıklar:

• O₂ molekülündeki çift bağ eksik gösterilmiştir.
• Ürünlerin yapısında atom dizilişleri hatalıdır.
• Denklem doğru şekilde dengelenmemiştir.

Soru 11: CO(g) + O₂(g) → CO₂(g) tepkime denklemiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevap: C) Tepkimenin uzay-dolgu modeli gösterimiyle bağ türü ve sayısı bulunabilir.

Açıklama: Uzay-dolgu modellerinde atomlar ve aralarındaki bağlar üç boyutlu olarak görülür. Bu model, tepkimedeki bağ değişimlerini anlamayı sağlar.

10. Sınıf Kimya MEB | Sayfa 121 Cevapları

12. Metinde geçen tepkimelerin gözlemlenebilir göstergeleri aşağıdakilerden hangisinde doğru şekilde sıralanmıştır?

Cevap: C
I: katı oluşumu (Mg(OH)₂ çöker) – II: pH değişimi (nötralleşme) – III: gaz çıkışı (Cl₂ oluşumu)

13) Metinde geçen tepkimelerin sembolik gösterimlerinden ve gözlemlenebilir göstergelerinden yola çıkarak tepkimelerin türlerini belirleyiniz. Belirlediğiniz tepkime türlerini aşağıdaki tabloya yazınız.

• I. tepkime: Çökelme tepkimesi (Mg²⁺ + 2OH⁻ → Mg(OH)₂↓)
• II. tepkime: Asit–baz (nötralleşme) tepkimesi (Mg(OH)₂ + 2HCl → MgCl₂ + 2H₂O)
• III. tepkime: İndirgenme–yükseltgenme (redoks) / elektroliz (MgCl₂ → Mg + Cl₂)

Tabloya yazım:
Asit-baz tepkimesi: II. tepkime
Çökelme tepkimesi: I. tepkime
İndirgenme–yükseltgenme tepkimesi: III. tepkime

14) Metinde geçen tepkimelerin oluşum süreçlerini alt mikro seviyede tanecik modeli ile çizerek açıklayınız.

I. tepkime — Çökelme
Denklem: Mg²⁺(aq) + 2OH⁻(aq) → Mg(OH)₂(s)
Alt mikro: Hidratlı Mg²⁺ ve iki OH⁻ iyonu yakınlaşıp iyonik kafes oluşturur; su kabukları ayrılır, beyaz çökelti oluşur.

II. tepkime — Asit–baz (nötralleşme)
Denklem: Mg(OH)₂(s) + 2HCl(aq) → MgCl₂(aq) + 2H₂O(l)
Alt mikro: H⁺(=H₃O⁺) ile OH⁻ su oluşturur; Mg²⁺ ve Cl⁻ çözeltide MgCl₂ olarak kalır, pH değişir (nötrleşme).

III. tepkime — Redoks (elektroliz)
Denklem: MgCl₂(l/aq) → Mg(s) + Cl₂(g)
Alt mikro: Katotta: Mg²⁺ + 2e⁻ → Mg(s) (indirgenme)
Anotta: 2Cl⁻ → Cl₂(g) + 2e⁻ (yükseltgenme)
Gözlem: Metal Mg ve Cl₂ gazı oluşur.

10. Sınıf Kimya MEB | Sayfa 122 Cevapları

15) Hangi ölçü birimi uygun?

• Küçük boncuklar: Çok sayıda oldukları ve tek tek saymak pratik olmadığı için kütleyle (gram/kg) satın almak uygundur.
• Büyük/iri boncuklar: Adedi az ve sayması kolay olduğu için adet/tane ile satın almak uygundur.

16) Boncuk sayısı 10 katına çıkarılsa ne olur?

Başlangıçta 100’er boncuk için verilen verilerden hareketle 1000’er boncuk için yeni kütleler 10 kat olur; bağıl kütle turuncuya (en küçük kütleliye) oran olduğundan değişmez. Orana göre seçilen kaplardaki tanecik sayısı da değişmez.

Sonuç: Sayı 10 kat artsa da bağıl kütle ve bu bağıl kütleye karşılık gelen tanecik sayısı değişmez; sadece ölçülen kütleler 10 katına çıkar.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 124 Cevapları – MEB Yayınları

Soru 21 - Tablodaki verilere dayanarak suyun mol kütlesinin doğru olup olmadığını nasıl test edersiniz?

Cevap: Her kütle değeri, o kütleye karşılık gelen mol sayısına bölünür. Sonuç 18 g/mol çıkıyorsa suyun mol kütlesi doğrudur.

Soru 22 - Grafikteki bilgiler kullanılarak aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

Cevap: C) 5 mol H₂O bileşiğinde 90 g oksijen, 10 g hidrojen bulunur.

Soru 23 - Verilen tepkimelerde tepken ve ürünlerin tanecik sayıları arasındaki tutarsızlığı belirlemek için aşağıdaki yöntemlerden hangisi kullanılamaz?

Cevap: D) Tepkenlerde ve ürünlerde bulunan her bir molekül türü belirlenir.

Soru 24 - Verilen her bir tepkime için tepken ve ürünlerin tanecik sayıları arasındaki tutarsızlığı belirleyiniz.

• CO + H₂ → CH₃OH: Tepkenlerde 2 H atomu, ürünlerde 4 H atomu vardır → hidrojen sayısı tutarsız.

• CH₃OH + O₂ → CO₂ + H₂O: Tepkenlerde 4 H atomu, ürünlerde 2 H atomu vardır → hidrojen sayısı tutarsız.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 125 Cevapları – MEB Yayınları

Soru 25- Tepkimelerdeki tutarsızlıkları gidermek için uygun katsayılar kullanarak denkleştiriniz.

CO(g) + 2H₂(g) → CH₃OH(s)
CH₃OH(s) + 3/2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(g)

(İstersen kesirli katsayıyı kaldırmak için ikinci denklemi 2 ile çarparız: 2CH₃OH + 3O₂ → 2CO₂ + 4H₂O)

Soru 26 - Denkleştirdiğiniz tepkimelerdeki her bir atomun sayısını tabloya yazınız.

1. Tepkime: CO + 2H₂ → CH₃OH

2. Tepkime: CH₃OH + 3/2O₂ → CO₂ + 2H₂O

Değerlendirme: Her iki tepkime de denktir.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 126 Cevapları – MEB Yayınları

Soru 27 - Denkleştirilmiş tepkimelerde verilenlerden hangisi hatalıdır?

Cevap: B) 2 mol saf altın elde etmek için 1 mol çinko tepkimeye girer.

Soru 28 - 39,4 g altın için stokiyometrik ilişkiyi gösteren zihin haritası oluşturunuz.

Cevap: 39,4 g Au = 0,20 mol Au

• 0,20 mol Au için 0,40 mol NaCN gerekir.
• 0,05 mol O₂ ve 0,10 mol H₂O tepkimeye girer.
• 0,20 mol Na[Au(CN)₂] ve 0,20 mol NaOH oluşur.
• Saflaştırmada 0,10 mol Zn kullanılır.

Soru 29

a) Tepkimede kullanılan NaCN: 0,40 mol
b) Oluşan NaOH: 0,20 mol
c) 5 ton cevherden 39,4 g altın → 7,88 g/ton saflık

Soru 30 - 18 ayar 10,5 g altın yüzükte kaç g NaCN gerekir?

Cevap: 10,5 × (18/24) = 7,875 g saf altın ≈ 0,04 mol Au
1 mol Au → 2 mol NaCN ⇒ 0,04 mol Au → 0,08 mol NaCN
0,08 × 49 = 3,92 g NaCN

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 127 Cevapları (MEB Yayınları)

Soru 31 : Verilen bilgilerden yola çıkarak gazların özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevap: E) Elastik balonlar dış basınçtan etkilenmez.

Açıklama: Balonlar dış basınç değişiminden etkilenir. Dış basınç arttığında balon büzülür, azaldığında genişler. Bu nedenle dış basınç, balon hacmini doğrudan etkiler.

Soru 32 : Posterdeki örneklerden gazların özelliklerini belirleyerek aşağıdaki tabloya yazınız.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 128 Cevapları (MEB Yayınları)

Soru 33 : Karbon dioksit 25 °C sıcaklıkta yaklaşık 67 atm basınçta sıkıştırılırsa sıvı karbon dioksit oluşur. Yangın tüpü olarak kullanılan karbon dioksit tüpleri 20 °C sıcaklıkta ve yaklaşık 67 atm basınçta doldurulmaktadır. 30 °C sıcaklıkta silindirik tüpün vanası açıldığında gazın basıncı 1 atmosfere düşer.

Bu iki durumda karbon dioksidin tanecik modelini çiziniz ve farkını açıklayınız.

Soru 34 : Aşağıdaki şemada boş bırakılan yerlere gazların özellikleriyle ilgili uygun birer örnek yazınız.

• Belirli şekil ve hacimleri yoktur: Gazlar bulundukları kabın tamamını doldurur.
• Sıkıştırılabilirler: Gazlar yüksek basınç altında depolanabilir (yangın tüpleri).
• Tanecikleri sürekli ve rastgele hareket eder: Gazlar her yöne yayılır.
• Kabın her noktasına eşit basınç uygular: Lastiklerdeki basınç eşit dağılır.
• Her oranda karışabilir: Gazlar homojen karışımlar oluşturur (hava gibi).

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 129 Cevapları (MEB Yayınları)

Soru 35 : Yukarıdaki problem durumlarını göz önüne alarak gazları niteleyen basınç-hacim, sıcaklık-hacim, basınç-sıcaklık ve hacim-madde miktarı (mol) arasındaki ilişkileri gösteren hipotezler oluşturunuz.

• I. Hipotez: Sıcaklık arttıkça sabit basınçta gazın hacmi artar.
• II. Hipotez: Sıcaklık arttıkça sabit hacimde gazın basıncı artar.
• III. Hipotez: Sabit basınç ve sıcaklıkta gaz miktarı arttıkça hacim artar.
• IV. Hipotez: Sabit sıcaklık ve madde miktarında basınç arttıkça hacim azalır.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 130 Cevapları (MEB Yayınları)

Soru 36 : Her etapta değişen ve sabit tutulan iki özellik için bir grafik çizilmiştir. Verilen grafiklerden yararlanarak matematiksel bir eşitlik türetiniz.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 131 Cevapları (MEB Yayınları)

Soru 37 : Aşağıdakilerden hangisi verilen dört etaptan herhangi birisinin araştırma sorusu olamaz?

Cevap: C) Gaz tanecikleri bulundukları kabın her noktasına eşit oranda kuvvet uygular mı?

Açıklama: Bu soru gaz yasalarıyla ilgili niceliksel bir ilişkiyi değil, gaz basıncının etkisini sorgular. Bu nedenle araştırma sorusu olarak dört etapla doğrudan bağlantılı değildir.

Soru 38 : Gazların nicelikleri ile ilişkili tabloyu tamamlayınız.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 132 Cevapları (MEB Yayınları)

Soru 39

Soru: Verilen bilgilerden yola çıkarak aşağıdaki örüntülerden hangisine ulaşılamaz?
Cevap: E) Belli bir hacimde gazların basıncı ile sıcaklığı doğru orantılıdır.
Açıklama: Sabit hacimde sıcaklık arttığında basınç artar ancak hacim sabit değilse bu ilişki doğrudan kurulamaz.

Soru 40

Soru: Tablodaki x değerini hesaplayabileceğiniz bir bağıntı yazınız.
Cevap:
İdeal gaz denkleminden yararlanılır:
P₁V₁ / T₁ = P₂V₂ / T₂
Burada x değeri basınç (P₂) olarak bulunur.
x = (P₁ × V₁ × T₂) / (T₁ × V₂)

Soru 41

Soru: 20 L hacmindeki bir hava durumu balonu hidrojen gazı ile doldurularak 0 °C sıcaklıkta deniz seviyesinden atmosfere bırakılıyor. Balon hacmi 200 L olduğunda hava sıcaklığı -73 °C ise bu yükseklikteki açık hava basıncı kaç atm olur?
Cevap:
T₁ = 0 + 273 = 273 K
T₂ = -73 + 273 = 200 K

İdeal gaz yasası:
(P₁V₁) / T₁ = (P₂V₂) / T₂
(1 × 20) / 273 = (P₂ × 200) / 200
P₂ = 20 / 273 = 0,073 atm

Soru 42

Soru: 27 °C sıcaklık ve 1 atm basınçta bırakılan 30 L hacimli hava durumu balonu, dış basıncın 0,1 atm olduğu noktada 250 L hacme ulaştığında patlamaktadır. Bu yükseklikteki hava kaç °C sıcaklıktadır?
Cevap:
T₁ = 27 + 273 = 300 K
P₁V₁ / T₁ = P₂V₂ / T₂

(1 × 30) / 300 = (0,1 × 250) / T₂
T₂ = 250 K → t = 250 – 273 = -23 °C

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 133 Cevapları (MEB Yayınları)

Soru 43 : Öğrenciler yapmış oldukları deneylerle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşamaz?

Cevap: C) Sıcaklığı artan gazın difüzyon hızı da artar.

Soru 44 : Öğrencilerin yaptığı deneyleri dikkate alarak günlük hayatta benzer şekilde karşılaştığınız olayları yazınız.

• Odaya sıkılan parfüm kokusunun kısa sürede yayılması.
• Gazlı içeceğin açık bırakıldığında gazını kaybetmesi.
• Balonun uzun süre sonra sönmesi.
• Mutfakta pişen yemeğin kokusunun tüm eve yayılması.
• Araba lastiğindeki havanın zamanla dışarı sızması.

Soru 45 : Karbonik asit oluşumuna ait tepkime denklemini yazarak alt mikro düzeyde ve aşamalı olarak aşağıdaki kutucuklara modelleyiniz.

Cevap: Tepkime denklemi:
CO₂ (g) + H₂O (s) → H₂CO₃ (s)
Bu tepkimede karbondioksit ve su tepkimeye girerek karbonik asit oluşturur.

Soru 46 : Karbonik asit tepkimesinin oluşumunu çizdiğiniz modele göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) Tepkimede molekül türü ve molekül sayısı değişti mi?
Cevap: Evet, her ikisi de değişmiştir. Tepkimelerde atomlar ve moleküller etkileşime girerek yeni moleküller oluşturur.

b) Tepkimede atom türü ve sayısı değişti mi?
Cevap: Hayır, değişmemiştir. Kimyasal tepkimelerde atom türü ve sayısı sabittir, sadece bağlar değişir.

c) Gerçekleşen değişim fiziksel değişim mi yoksa kimyasal değişim mi?
Cevap: Kimyasal değişimdir. H₂O ve CO₂ bileşikleri tepkimeye girip yeni bir bileşik olan H₂CO₃’ü oluşturmuştur.

ç) Değişim kütlenin korunumu yasasına uygun mu?
Cevap: Evet, uygundur. Atom sayısı ve türü değişmemiştir, yalnızca yeni bağlar kurularak farklı moleküller oluşmuştur.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 134 Cevapları (MEB Yayınları)

Soru 47 : Aşağıda kükürdün kapalı kapta gerçekleşen yanma tepkimesi modelle gösterilmiştir.
Buna göre aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevap: C) Tepkime sürecinde kimyasal bağ oluşumuna bağlı olarak yeni molekül oluşur.

Açıklama: Kükürtün oksijenle tepkimesi bir yanma ve kimyasal değişim örneğidir. Bu tepkimede kükürt dioksit (SO₂) bileşiği oluşur ve yeni bağlar kurulduğu için kimyasal bir tepkime gerçekleşmiştir.

Soru 48 : Aşağıdaki tepkimeleri en küçük sayılarla denkleştirildikten sonra alt mikro seviyede modelleyiniz.

1. Tepkime

Kimyasal tepkime: C₂H₅OH(g) + O₂(g) → CO₂(g) + H₂O(g)

Denkleştirilmiş tepkime denklemi: C₂H₅OH + 3O₂ → 2CO₂ + 3H₂O

Alt mikro seviyede gösterim: Bir etanol molekülü, üç oksijen molekülüyle tepkimeye girer; iki karbondioksit ve üç su molekülü oluşur.

2. Tepkime

Kimyasal tepkime: C₂H₂(g) + O₂(g) → CO₂(g) + H₂O(g)

Denkleştirilmiş tepkime denklemi: 2C₂H₂ + 5O₂ → 4CO₂ + 2H₂O

Alt mikro seviyede gösterim: İki asetilen molekülü, beş oksijen molekülüyle tepkimeye girerek dört karbondioksit ve iki su molekülü oluşturur.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 135 Cevapları (MEB Yayınları)

Soru 49: Verilen tepkimelerin gözlemlenebilir göstergelerini yazınız.

Soru 50: Metinde numaralandırılmış tepkimelerin türleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Cevap: B) İndirgenme-yükseltgenme tepkimesi – Asit-baz tepkimesi – Çökelme tepkimesi

Açıklama:

• I. Tepkime: İndirgenme–Yükseltgenme (Ca oksitlenir, H indirgenir → H₂ gazı oluşur)
• II. Tepkime: Asit–Baz Tepkimesi (Ca(OH)₂ ve HCl → nötralleşme)
• III. Tepkime: Çökelme Tepkimesi (CaCO₃ katısı oluşur ve CO₂ gazı çıkar)

Soru 51: Tepkimelerde açığa çıkan maddeleri ve oluşum türlerini açıklayınız.

• I. Tepkime: Hidrojen gazı (H₂) oluşur, bu indirgenme-yükseltgenme tepkimesidir.

• II. Tepkime: Su (H₂O) ve kalsiyum klorür (CaCl₂) oluşur, bu bir asit-baz tepkimesidir.

• III. Tepkime: Kalsiyum karbonat (CaCO₃) katısı ve karbon dioksit (CO₂) gazı oluşur, bu bir çökelme tepkimesidir.

10. Sınıf Kimya – Sayfa 136 Soruları ve Cevapları

Soru 51 - Metindeki tepkimelerin alt mikro (tanecik) düzeyde oluşum süreçlerini açıklayınız.

I. Tepkime: Ca + 2H₂O → Ca(OH)₂ + H₂
Alt mikro: Ca atomu sudan elektron alıp Ca²⁺ olur; suda OH⁻ ve H₂ oluşur. Ca²⁺ + 2OH⁻ → Ca(OH)₂.

II. Tepkime: Ca(OH)₂ + 2HCl → CaCl₂ + 2H₂O
Alt mikro: Çözeltide Ca²⁺, OH⁻, H⁺(H₃O⁺), Cl⁻ bulunur. H⁺ + OH⁻ → H₂O; kalan Ca²⁺ + 2Cl⁻ → CaCl₂. (Asit–baz nötralleşme)

III. Tepkime: Ca²⁺ + 2HCO₃⁻ → CaCO₃(s) + CO₂ + H₂O
Alt mikro: HCO₃⁻ kısmen CO₃²⁻ + CO₂ + H₂O’ya ayrılır. Ca²⁺ + CO₃²⁻ → CaCO₃(s) çöker; CO₂ çıkar. (Çökelme + gaz)

Soru 52 - Verilen bilgilerden hareketle aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?

A) 0,5 mol CH₄ 8 g’dır.
B) 6,02·10²⁴ tane CH₄ molekülü 40 g H içerir.
C) 4 g C içeren bileşik 8 g’dır.
D) 0,2 mol bileşikte 1 mol atom bulunur.
E) 32 g bileşik 8 mol H atomu içerir.

Cevap: C.
Gerekçe: CH₄’ün M = 16 g/mol. 12 g C → 16 g CH₄ ise 4 g C → 16/3 ≈ 5,33 g olur; 8 g olamaz.

Soru 53 - Şekildeki bilgilere göre 0,2 mol CH₄ için istenenleri hesaplayınız.

• Kaç g’dır? 3,2 g (0,2×16)
• Kaç g H içerir? 0,8 g H (1 mol CH₄’te 4 g H → 0,2 molde 0,8 g)
• Kaç tane C atomu içerir? 1,204×10²³ atom C (0,2·Nₐ)
• Kaç mol atom içerir? 1,0 mol atom (molekül başına 5 atom → 0,2×5)
• Kaç tane molekül içerir? 1,204×10²³ molekül (0,2·Nₐ)

Sayfa 137–138 | Kimyasal Tepkimeler (54–56. Sorular)

Soru 54: Metinde geçen tepkimeleri göz önüne alarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) Bir tepkimenin denkleştirildiğini nasıl anlarsınız?

Cevap: Bir kimyasal tepkimenin denkleştirildiği, girenler ve ürünler tarafındaki atom türü ve atom sayılarının birbirine eşit olmasıyla anlaşılır. Eğer her iki tarafta da aynı türden atomlar ve aynı sayıda atom bulunuyorsa tepkime doğru şekilde denkleştirilmiştir.

b) Karbon dioksit bileşiğindeki 2, bir katsayı mı yoksa bir alt simge midir?

Cevap: CO₂ bileşiğindeki 2 sayısı bir alt simgedir. Bu sayı, bileşikte oksijen atomunun kaç tane bulunduğunu gösterir. Katsayı değildir.

c) Bir katsayıyı değiştirmek ile alt simgeyi değiştirmek arasındaki fark nedir?

Cevap: Katsayıyı değiştirmek, bileşikte bulunan tüm atomların sayısını birlikte değiştirir. Ancak alt simge değiştirilirse maddenin kimliği değişmiş olur. Bu nedenle kimyasal denklemler denkleştirilirken alt simgeler asla değiştirilmez.

ç) Kimyasal denklemler denkleştirilirken hangi kurallara dikkat edilmelidir?

• Girenler ve ürünlerdeki atom türleri aynı olmalıdır.
• Her bir atomun sayısı her iki tarafta da eşitlenmelidir.
• Alt simgeler değiştirilmemelidir.
• Katsayılar tam sayı olmalıdır.
• Genellikle en karmaşık bileşiğin katsayısı 1 alınarak denkleştirme yapılır.

Soru 55: Aşağıdaki tepkimelerdeki her bir atomun sayısını tabloya yazarak denkleştiriniz.

1. Tepkime: LiOH + CO₂ → Li₂CO₃ + H₂O
Denkleştirilmiş Tepkime: 2LiOH + CO₂ → Li₂CO₃ + H₂O

2. Tepkime: CaCO₃ + C₂H₅CO₂H → Ca(C₃H₅O₂)₂ + CO₂ + H₂O
Denkleştirilmiş Tepkime: CaCO₃ + 2C₂H₅CO₂H → Ca(C₃H₅O₂)₂ + CO₂ + H₂O

Soru 56: Aşağıda kükürt, oksijen, hidrojen, azot ve karbon elementleri temsilî şekille verilmiştir. Verilen elementlerin temsilî şekillerine dayalı olarak kimyasal tepkimeleri uygun tam sayılarla denkleştiriniz. Denkleştirdiğiniz tepkimelerin denklemlerini yazınız.

I. Tepkime: N₂ + 3H₂ → 2NH₃
II. Tepkime: 2SO₂ + O₂ → 2SO₃
III. Tepkime: CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O
IV. Tepkime: 2H₂O → O₂ + 2H₂

Sayfa 139 – Soru ve Cevaplar

57–61. Sorular | Amonyum Dikromat Tepkimesi

Soru 57 - Denklemde tepken ve ürünlerin katsayıları ile mol sayıları arasındaki ilişkiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Verilen tepkime: (NH₄)₂Cr₂O₇ (k) → Cr₂O₃ (k) + N₂ (g) + 4H₂O (g)

A) Kullanılan amonyum dikromat miktarı bilinirse elde edilen su miktarı hesaplanabilir.
B) Tepkime sonucunda oluşan Cr₂O₃ ile N₂ gazı aynı mol sayısında oluşur.
C) Oluşan N₂ gazının miktarı bilinirse amonyum dikromatın mol sayısı hesaplanabilir.
D) Oluşan suyun kütlesi ile Cr₂O₃ bileşiğinin kütlesi birbirine eşittir.
E) Harcanan amonyum dikromatla oluşan azot gazının mol sayıları aynıdır.

Cevap: D

Açıklama: Tepkimede mol oranları katsayılara göre belirlenir; ancak kütleler, maddelerin mol kütleleri farklı olduğu için eşit olmak zorunda değildir. Bu nedenle yanlış ifade D seçeneğidir.

Soru 58 - Tepkenden 0,5 mol alındığında ürünlerin kaçar mol oluşacağına dair bir zihin haritası oluşturunuz.

Cevap: Denkleme göre:

1 mol (NH₄)₂Cr₂O₇ → 1 mol Cr₂O₃ + 1 mol N₂ + 4 mol H₂O

Orantı kurarsak: 0,5 mol (NH₄)₂Cr₂O₇ → 0,5 mol Cr₂O₃ + 0,5 mol N₂ + 2 mol H₂O

Soru 5 - 3,01 × 10²⁴ tane amonyum dikromattan kaç tane su molekülü oluşur?

Cevap: 1 mol = 6,02 × 10²³ tane tanecik

3,01 × 10²⁴ ÷ 6,02 × 10²³ = 5 mol (NH₄)₂Cr₂O₇

Tepkimeye göre:

• 1 mol (NH₄)₂Cr₂O₇ → 4 mol H₂O
• 5 mol (NH₄)₂Cr₂O₇ → 20 mol H₂O

20 mol × 6,02 × 10²³ = 1,204 × 10²⁵ tane H₂O molekülü

Soru 60 - %75 verimle gerçekleşen tepkimede 8,4 g N₂ gazı oluştuğuna göre başlangıçta kaç mol amonyum dikromat alınmıştır?
(N: 14 g/mol)

Cevap:

• N₂’nin mol kütlesi = 28 g/mol
• n(N₂) = 8,4 ÷ 28 = 0,3 mol

Tepkimede: 1 mol (NH₄)₂Cr₂O₇ → 1 mol N₂

%75 verim olduğuna göre:

Gerçekte oluşan 0,3 mol, teorik miktarın %75’idir.

0,3 = 0,75 × x
x = 0,4 mol (NH₄)₂Cr₂O₇

Soru 61 - Bir miktar amonyum dikromat ile başlatılan tepkime %100 verimle gerçekleşmiştir. Oluşan toplam ürün miktarı 0,6 mol olduğuna göre başlangıçta kaç gram amonyum dikromat kullanılmıştır?

Cevap: Denkleme göre:

1 mol (NH₄)₂Cr₂O₇ → toplam 6 mol ürün
(1 mol Cr₂O₃ + 1 mol N₂ + 4 mol H₂O)

Orantı:

• 6 mol ürün → 1 mol (NH₄)₂Cr₂O₇
• 0,6 mol ürün → 0,1 mol (NH₄)₂Cr₂O₇

Mol kütlesi: (NH₄)₂Cr₂O₇ = 252 g/mol

Kütle = n × M
0,1 × 252 = 25,2 g

Sayfa 140 Cevapları

Gazların Özellikleri – 62, 63 ve 64. Sorular

Soru 62: Aşağıda gazların özellikleriyle ilgili günlük hayattan bazı örnekler verilmiştir:

I. Mutfak tüpleri, sıvılaştırılmış propan ve bütan gazlarının karışımıdır.
II. İçi su dolu bardağın ağzına kâğıt kapatılıp bardak ters çevrilirse su dökülmez.
III. Deodorant şişelerindeki itici gaz sıvının dışarıya püskürtülmesini sağlar.
IV. Sıcak hava ile doldurulan balonlar havada yükselir.
V. Anlık ve hızlı gerçekleşen bazı tepkimeler ile hava yastıklarının şişmesi gerçekleşir.
VI. Atmosferde azot, oksijen, karbon dioksit ve argon gibi çeşitli gazlar bulunur.
VII. Odanın bir köşesine sıkılan parfümün kokusu zamanla tüm odaya yayılır.
VIII. Araba ve bisiklet lastikleri hava ile doldurulur.

Bu örnek ifadelere göre gazların katı ve sıvılardan farklarına ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Gazların belli bir hacmi ve şekli yoktur.
B) Katı ve sıvılar sıkıştırılamaz ancak gazlar sıkıştırılabilir.
C) Genleşme sadece gazlara ait bir özelliktir.
D) Parfüm kokusunun odaya yayılması gazların sıvılar gibi akışkan olduğunu gösterir.
E) Gazlar bulundukları kabın her bölgesine eşit basınç uygular.

Cevap: C) Genleşme sadece gazlara ait bir özelliktir.

Açıklama: Genleşme yalnızca gazlara özgü değildir; katı ve sıvılar da ısıtıldığında genleşir. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.

Soru 63: Yukarıda verilen örneklerden yararlanarak gazların özelliklerine ilişkin verileri aşağıdaki tabloya kaydediniz.

Soru 64: Aşağıdaki ifadelerden yola çıkarak gazların her bir özelliğini tanecik modelleri üzerinden açıklayınız.

1. Gazlar bulundukları kabın şeklini ve hacmini alır.
Gaz tanecikleri arasında çok fazla boşluk vardır ve tanecikler serbestçe hareket eder. Bu nedenle gazlar kabın tamamını doldurur.

2. Gazlar birbiri ile her oranda homojen karışır.
Tanecikler sürekli ve rastgele hareket ettiği için gazlar kısa sürede eşit şekilde dağılır.

3. Gazlar bulundukları kabın her yerine basınç uygular.
Gaz tanecikleri her yöne hareket ederek kabın tüm yüzeylerine çarpar ve eşit basınç oluşturur.

4. Gazlar sıkıştırılabilir.
Tanecikler arasındaki boşluk fazla olduğu için dış basınçla tanecikler birbirine yaklaştırılabilir.

5. Gazlar bulundukları ortama yayılır.
Taneciklerin rastgele hareketi sayesinde gazlar boşluklara doğru ilerler ve ortama yayılır.

6. Gazlar ısıtıldığında genleşir ve yoğunlukları azalır.
Isı artışıyla taneciklerin kinetik enerjisi artar, tanecikler daha hızlı hareket eder ve aralarındaki mesafe büyür.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 141–145

Sayfa 141 Cevapları

Soru 65 - Buna göre öğrencinin araştırmalarında aşağıdaki sorulardan hangisini sorması beklenmez?

A) Topun küçülmesinin nedeni içindeki havanın azalması olabilir mi?
B) Topun daha az zıplamasının nedeni içindeki basıncın azalması olabilir mi?
C) Topun beton zeminde kalması ile küçülmesi arasında ilişki var mıdır?
D) Top dıştan bir etki olmaksızın küçülmüş olabilir mi?
E) Top sıcak bir ortama bırakılırsa eski hâline gelir mi?

Cevap: D) Top dıştan bir etki olmaksızın küçülmüş olabilir mi?

Açıklama: Topun hacim ve basıncındaki değişimler gaz yasaları, sıcaklık ve basınç ile ilgilidir. Dış etki olmadan gazın kendiliğinden küçülmesi beklenmez.

Sayfa 142 Cevapları

Soru 66 - Basınç–hacim, sıcaklık–hacim, sıcaklık–basınç ve madde miktarı–hacim ilişkilerine ait hipotezler oluşturunuz. Bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini yazınız.

Hipotez 1 (Boyle Yasası)

• Hipotez: Sıcaklık ve mol sabitken hacim azalırsa basınç artar.
• Bağımlı değişken: Basınç (P)
• Bağımsız değişken: Hacim (V)
• Kontrol değişkenleri: Sıcaklık (T), madde miktarı (n)

Hipotez 2 (Charles Yasası)

• Hipotez: Basınç ve mol sabitken sıcaklık artarsa hacim artar.
• Bağımlı değişken: Hacim (V)
• Bağımsız değişken: Sıcaklık (T)
• Kontrol değişkenleri: Basınç (P), madde miktarı (n)

Hipotez 3 (Gay-Lussac Yasası)

• Hipotez: Hacim ve mol sabitken sıcaklık artarsa basınç artar.
• Bağımlı değişken: Basınç (P)
• Bağımsız değişken: Sıcaklık (T)
• Kontrol değişkenleri: Hacim (V), madde miktarı (n)

Hipotez 4 (Avogadro Yasası)

• Hipotez: Basınç ve sıcaklık sabitken gaz miktarı artarsa hacim artar.
• Bağımlı değişken: Hacim (V)
• Bağımsız değişken: Madde miktarı (n)
• Kontrol değişkenleri: Basınç (P), sıcaklık (T)

Sayfa 143 Cevapları

Soru 67 - Deney görsellerini uygun gaz yasalarıyla ilişkilendiriniz.

Görsel 1 – Boyle Yasası
T ve n sabitken: Basınç arttıkça hacim azalır.

Görsel 2 – Charles Yasası
P ve n sabitken: Sıcaklık arttıkça hacim artar.

Görsel 3 – Gay-Lussac Yasası
V ve n sabitken: Sıcaklık arttıkça basınç artar.

Görsel 4 – Avogadro Yasası
P ve T sabitken: Gaz miktarı arttıkça hacim artar.

Sayfa 144 Cevapları

Soru 68 - Grafiklere uygun matematiksel modelleri yazınız.

Charles Yasası (n ve P sabit): V₁ / T₁ = V₂ / T₂
Gay-Lussac Yasası (n ve V sabit): P₁ / T₁ = P₂ / T₂
Avogadro Yasası (P ve T sabit): V₁ / n₁ = V₂ / n₂
Boyle Yasası (n ve T sabit): P₁ · V₁ = P₂ · V₂

Sayfa 145 Cevapları

Soru 69 - Gaz yasalarını kinetik teoriye göre açıklayınız.

Boyle Yasası: Hacim azaldığında tanecikler daha sık çarpışır, bu da basıncı artırır.
Charles Yasası: Isıtılan gazda taneciklerin hızı artar, kap genişleyerek hacim büyür.
Gay-Lussac Yasası: Sabit hacimde ısıtılan gazda taneciklerin çarpma enerjisi artar ve basınç yükselir.
Avogadro Yasası: Tanecik sayısı arttıkça çarpışmalar artar, basıncı sabit tutmak için hacim artar.

Sayfa 145 Cevapları

70–72. Sorular (Hava Yastıkları ve Gaz Yasaları)

Soru 70 - Hava yastıklarının tasarım ve üretiminin yapıldığı bir fabrikada çeşitli deneyler sonucu N₂ gazına ait grafikler oluşturulmuştur.
Grafiklerden yola çıkılarak bir hava yastığının en hızlı ve kolay şekilde şişmesi için aşağıdakilerden hangisi yapılabilir?

Cevap A) Kullanılan NaN₃ miktarı ve sıcaklık değeri artırılmalıdır.

Açıklama: Gaz yasalarına göre gazın mol sayısı (n) ve sıcaklık (T) arttıkça hacim artar. Hava yastığının hızlı şişmesi için daha fazla gaz üretilmeli ve gazın sıcaklığı artırılmalıdır. Bu da NaN₃ miktarının ve sıcaklığın artırılmasıyla sağlanır.

Sayfa 146 Cevapları

Soru 71 - Bir gazın hacminin bağlı olduğu niceliklere ilişkin bir ifade yazınız.

Cevap - Bir gazın hacmi; gazın mol sayısına (n) ve sıcaklığına (T) doğru orantılı, basıncına (P) ise ters orantılıdır.
Bu ilişki ideal gaz denklemi (PV = nRT) ile ifade edilir.

Soru 72 - Bir otomobilin hava yastığını şişirmek için 65 g NaN₃ bileşiği kullanılmıştır.
Hava yastığının 1 atm basınçlı ortamda açıldığı andaki hacmi yaklaşık 82 L olduğuna göre, tepkimenin gerçekleştiği ortamın sıcaklığı kaç °C’dir?
(N: 14 g/mol, Na: 23 g/mol)

Çözüm

1. NaN₃’ün mol kütlesi:
NaN₃ = 23 + (14 × 3) = 65 g/mol

2. Alınan NaN₃ molü:
65 g → 1 mol NaN₃

3. Tepkimeye göre:
2 NaN₃ → 3 N₂
1 mol NaN₃ → 1,5 mol N₂

4. İdeal gaz denklemi:
P·V = n·R·T
1 × 82 = 1,5 × 0,082 × T
T ≈ 666,7 K

5. Celsius’a çevirme: T(°C) = 666,7 − 273 ≈ 393,7 °C

Cevap - Tepkimenin gerçekleştiği ortamın sıcaklığı yaklaşık olarak 394 °C’dir.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – Sayfa 146–147

Gazlarda Difüzyon ve Yayılma

Soru 73 - Hangi gazın dedektöre en hızlı ulaşmasını beklersiniz? Neden?

Cevap: Molekül kütlesi en küçük olan gaz dedektöre en hızlı ulaşır. Çünkü molekül kütlesi azaldıkça taneciklerin ortalama hızı artar ve difüzyon daha hızlı gerçekleşir.
Bu nedenle verilen gazlar arasında CH₄ (metan) en hızlı yayılan gazdır.

Soru 74 - Sabit sıcaklıkta gazların dedektöre ulaşma sürelerini kıyaslayınız.

Cevap: Molekül kütlesi büyük olan gaz daha yavaş yayılır.
Gazların dedektöre ulaşma süresi (yavaştan hızlıya doğru):

SO₂ > H₂S > CO > CH₄

Soru 75 - Cam tüpün bir ucundan CO₂, diğer ucundan X gazı aynı anda gönderiliyor. Gazlar 5. noktada karşılaştığına göre X gazı hangileri olabilir? Açıklayınız.

Cevap: Gazlar aynı sürede eşit mesafe aldıklarına göre molekül kütleleri eşittir.

CO₂’nin mol kütlesi: 12 + 2×16 = 44 g/mol

Seçenekler incelendiğinde:

• C₃H₈ = 44 g/mol
• N₂O = 44 g/mol

✔ X gazı: C₃H₈ ve N₂O olabilir.

Soru 76 - Bölmeli kapta H₂ ve N₂ gazları bulunmaktadır. B bölmesine hangi gaz daha önce geçer? Neden?

Cevap: H₂ gazı, mol kütlesi daha küçük olduğu için N₂ gazından daha hızlı yayılır.
Bu nedenle B bölmesine önce H₂ geçer.

Soru 77 - Aşağıdakilerden hangisi difüzyon örneği değildir?

A) Çamaşır suyu kullanımıyla Cl₂ gazının yayılması
B) Pişen yemek kokusunun mutfağa yayılması
C) Doğal gazın borudaki delikten dışarı kaçması
D) Mum ve tütsü yakıldığında dumanın odaya yayılması
E) Parfüm kokusunun oda içine dağılması

Cevap: C) Doğal gazın borudaki delikten dışarı kaçması

Çünkü bu olay difüzyon değil, basınç farkına bağlı akış (efüzyon) örneğidir.