11. Sınıf MEB Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi Ders Kitabı Sayfa 90-99 Cevapları - 1. Ünite Ölçme ve Değerlendirme

1. Soru: Yapılandırılmış gridde verilen kavramların numaralarını uygun boşluklara yazınız. Kısa Cevap: a) 5, b) 7-9-13, c) 6-11, ç) 1-12, d) 2-8, e) 14, f) 4-15. Detaylı Cevap:
a) Kanun-ı Esasi
b) Boy, Oguş, Urug
c) Meclis-i Mebusan, Meclis-i Âyan
ç) Oligarşi, Aristokrasi
d) Gulam, Devşirme
e) Töre
f) Divan, Kurultay

2. Soru: Nevbet geleneğiyle ilgili hangi çıkarım yapılamaz? Kısa Cevap: D seçeneği. Detaylı Cevap: Nevbet olağanüstü durumlara özgü değildir; hükümdarın çadırı önünde günün belirli zamanlarında uygulanmıştır.

3. Soru: Kutun geri alınabilmesi hangi düşünceyi göstermektedir? Kısa Cevap: C seçeneği. Detaylı Cevap: Hükümdarın yetkisinin mutlak olmadığını ve görevlerini yerine getirmesine bağlı olduğunu göstermektedir.

4. Soru: Kutun geri alınabilir olması hakanı nasıl etkileyebilir? Kısa Cevap: Adaletli, töreye bağlı ve sorumlu yönetmeye yöneltir. Detaylı Cevap: Hakanın yönetme yetkisini koruması için halka karşı sorumluluklarını yerine getirmesi ve devleti iyi yönetmesi gerektiği düşünülmüştür.

5. Soru: Siyasal iktidarın meşru otoriteye dönüşmesi için hangi şart gerekir? Kısa Cevap: Bireysel onay ve toplumsal rıza gerekir. Detaylı Cevap: Yönetilenlerin iktidarın yönetme hakkını kabul etmesi, siyasi gücü meşru otoriteye dönüştürür.

6. Soru: “Bu gücü kullanma hakkını nereden aldın?” sorusu hangi soruna işaret eder? Kısa Cevap: Meşruiyet sorununa. Detaylı Cevap: İktidarın kaynağını ve toplumun yönetme hakkını neden kabul etmesi gerektiğini sorgulamaktadır.

7. Soru: Siyasal iktidarın meşru kabul edilmesi neye bağlıdır? Kısa Cevap: C) Toplumsal rıza ve bireysel onay. Detaylı Cevap: Siyasi gücün meşru kabul edilmesi toplum tarafından onaylanmasına bağlıdır.

8. Soru: İkili teşkilatla ilgili hangi yargıya ulaşılabilir? Kısa Cevap: C) Devletlerin güçlenmesine ve parçalanmasına neden olmuştur. Detaylı Cevap: Yönetimi kolaylaştırmış ancak iki kanadın birbirinden kopması parçalanma riskini artırmıştır.

9. Soru: İkili teşkilatın temel sebebi nedir? Kısa Cevap: E) Genişleyen toprakların yönetimini kolaylaştırmak. Detaylı Cevap: Çok geniş coğrafyaların doğu ve batı kanatlarıyla daha kolay yönetilmesi amaçlanmıştır.

10. Soru: İkili teşkilatın temel çelişkisi nedir? Kısa Cevap: Büyümeyi kolaylaştırırken parçalanma riskini artırmasıdır. Detaylı Cevap: İki kanat geniş toprakların idaresini kolaylaştırmış fakat zamanla ayrı siyasi güç merkezlerinin oluşmasına neden olabilmiştir.

11. Soru: Kuruluş Dönemi veraset anlayışının temel sonucu nedir? Kısa Cevap: B) Sık sık taht kavgalarının yaşanması. Detaylı Cevap: Hanedan üyelerinin hükümdarlık hakkına sahip olması taht mücadelelerine yol açmıştır.

12. Soru: I. Murad'ın veraset düzenlemesinin amacı nedir? Kısa Cevap: D) Taht mücadelelerini sınırlandırmak. Detaylı Cevap: Taht hakkına sahip hanedan üyelerinin sayısı azaltılmak istenmiştir.

13. Soru: Fatih Dönemi veraset düzenlemesi neye yöneliktir? Kısa Cevap: B) Mutlak merkeziyetçi devlet yapısına. Detaylı Cevap: Devletin birliğini korumak ve padişahın merkezî otoritesini güçlendirmek amaçlanmıştır.

14. Soru: Ekber ve Erşed sisteminin temel amacı nedir? Kısa Cevap: B) Taht kavgalarını tamamen sona erdirmek. Detaylı Cevap: Hanedanın en yaşlı ve olgun üyesinin tahta çıkmasıyla hükümdarın kim olacağı kesinleştirilmek istenmiştir.

15. Soru: II. Meşrutiyet Dönemi'nin neden “siyasi laboratuvar” olarak adlandırıldığını 150-200 kelimeyle açıklayınız. Kısa Cevap: Çok partili hayat, anayasa, parlamento, fikir akımları ve basın özgürlüğü gibi birçok modern siyasi deneyim bu dönemde yaşanmıştır. Örnek Cevap: II. Meşrutiyet Dönemi, modern siyasi hayatın pek çok unsurunun aynı anda denendiği bir dönemdir. İttihat ve Terakki ile Hürriyet ve İtilaf gibi siyasi oluşumların faaliyetleri çok partili siyasi hayat ve muhalefet tecrübesini geliştirmiştir. Kanun-ı Esasi'nin yeniden yürürlüğe girmesi parlamenter ve anayasal yönetim anlayışını güçlendirmiştir. Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık gibi fikir akımları devletin geleceği konusunda farklı çözümler üretmiştir. Basın üzerindeki sansürün kaldırılması kamuoyunun gelişmesine ve düşüncelerin daha serbest tartışılmasına imkân vermiştir. Kadın hakları ve eğitim gibi toplumsal konular da gündeme gelmiştir. Ordu ve siyaset arasındaki ilişkiler ise Cumhuriyet Dönemi'nde dikkate alınacak önemli tecrübeler ortaya çıkarmıştır. Cumhuriyet'i kuran kadroların önemli bir bölümünün bu siyasi ortamda yetişmesi, II. Meşrutiyet Dönemi'nin Cumhuriyet'e giden süreci etkileyen önemli bir siyasi deneyim alanı olduğunu göstermektedir.

16. Soru: Griddeki kavramların numaralarını uygun yerlere yazınız. Kısa Cevap: a) 1-6-9-12, b) 10, c) 2-5-8-11, ç) 3-4-7. Detaylı Cevap:
Törenin değişmeyen unsurları: Tüzlük, Uzluk, Kişilik, Könilik.
Mahkeme danışma kurulu: Şuhudül-hâl.
Şer'i hukuk: Kur'an, İcma, Sünnet, Kıyas.
Örfi hukuk: Kanunnameler, Gelenekler, Fermanlar.

17. Soru: Kavram haritasını tamamlayınız. Kısa Cevap: Mecelle, Kanun-ı Esasi, Teşkilat-ı Esasiye, Töre, Islahat Fermanı, Tanzimat Fermanı ve Türk Medeni Kanunu. Detaylı Cevap:
Mecelle: Osmanlı Devleti'nin ilk medeni kanunudur.
Kanun-ı Esasi: Meşruti yönetime geçiş.
Teşkilat-ı Esasiye: Millî egemenliğin temeli.
Töre: İslamiyet öncesi temel hukuk düzeni.
Islahat Fermanı: Gayrimüslim haklarının genişletilmesi.
Tanzimat Fermanı: Can, mal ve namus güvenliğinin güvence altına alınması.
Türk Medeni Kanunu: Kadın-erkek eşitliği, resmî nikâh ve laik medeni hukuk.

18. Soru: Töreyle ilgili hangi yargıya ulaşılabilir? Kısa Cevap: E) Devletin işleyişinde ve sürekliliğinde etkili olmuştur. Detaylı Cevap: Töre kağan dâhil herkesi bağladığı ve devlet düzenini belirlediği için siyasi süreklilik üzerinde etkili olmuştur.

19. Soru: Töre, İslam hukuku ve modern anayasal hukuk karşılaştırıldığında nasıl bir değişim görülmektedir? Kısa Cevap: Geleneksel hukuktan şer'i-örfi hukuka ve ardından anayasal-modern hukuka geçilmiştir. Detaylı Cevap: Hukukun kaynağı ve uygulama biçimi zamanla değişmiş; töre, şer'i ve örfi hukuk, yazılı kanunlar ve modern anayasal düzen birbirini takip etmiştir.

20. Soru: Birey ve devlet ilişkisi tarihsel süreçte nasıl değişmiştir? Kısa Cevap: Bireyin temel haklarının daha ayrıntılı ve anayasal biçimde korunmasına doğru gelişmiştir. Detaylı Cevap: Töre hükümdarı sınırlandırırken Tanzimat'tan itibaren bireysel haklar açık biçimde güvence altına alınmaya başlamış, Cumhuriyet'le hukuk devleti ve temel haklar anlayışı güçlenmiştir.

21. Soru: 1924, 1961 ve 1982 anayasalarındaki hak anlayışını 100-150 kelimelik köşe yazısıyla karşılaştırınız. Örnek Cevap: Hakların Anayasadaki Yolculuğu
1924 Anayasası bireyin özgürlüğünü temel bir değer olarak kabul etmiş ve doğal hak anlayışına yakın bir yaklaşım benimsemiştir. 1961 Anayasası'nda temel hakların yanında sosyal ve ekonomik haklar da daha ayrıntılı biçimde düzenlenmiş, devletin bu hakların gerçekleşmesindeki sorumluluğu güçlenmiştir. 1982 Anayasası'nda hak ve özgürlükler korunmakla birlikte güvenlik ve kamu düzeni gerekçeleriyle sınırlama imkânları daha belirgin hâle gelmiştir. Bu süreç, Türkiye'de temel hakların anayasalarda giderek daha ayrıntılı biçimde ele alındığını göstermektedir. Bununla birlikte farklı dönemlerin siyasi ve toplumsal şartları, özgürlük ile devletin düzen ve güvenlik ihtiyacı arasında kurulan dengeyi de etkilemiştir.

22. Soru: Kadın-erkek eşitliğinin kanunla güvence altına alınması toplumu nasıl değiştirmiştir? Kısa Cevap: Kadının aile ve hukuk içindeki konumunu güçlendirmiş ve hukuk birliğini desteklemiştir. Detaylı Cevap: Resmî nikâh, tek eşlilik ve evlilik-boşanma-miras alanlarındaki yeni düzenlemeler kadınların hukuki konumunu güçlendirmiştir.

23. Soru: Cumhuriyet Dönemi hukuk yenilikleri Osmanlı hukukundan nasıl ayrılır? Kısa Cevap: Laik, birleşik ve birey haklarını daha fazla öne çıkaran hukuk düzeni benimsenmiştir. Detaylı Cevap: Şer'i ve örfi hukuk yerine din ve mezhep ayrımı yapmayan modern kanunlar uygulanmış, kadın-erkek eşitliği ve hukuk birliği güçlendirilmiştir.

24. Soru: İsviçre Medeni Kanunu'nun kabulü zorunluluk mu yoksa modernleşme tercihi miydi? Kısa Cevap: Hem hukuk birliği ihtiyacına cevap veren hem de bilinçli modernleşmeyi yansıtan bir tercihti. Detaylı Cevap: Hukuk birliğinin sağlanması önemli bir ihtiyaçtı. Bunun yanında laik, sade ve kadın-erkek eşitliğini esas alan bir medeni kanunun benimsenmesi Cumhuriyet'in modernleşme hedefleriyle de uyumluydu.

25. Soru: Metne göre hangi yorum söylenemez? Kısa Cevap: E) Hukuk, tarih biliminin alt dalıdır. Detaylı Cevap: Metinde hukuk ile tarih birbirini tamamlayan fakat farklı alanlar olarak ele alınmaktadır.

26. Soru: Türk hukuk sisteminin Türkistan'dan Türkiye'ye kadar geçtiği temel evreleri gösteren bir bilgi görseli hazırlayınız. Kısa Cevap: Töre → Şer'i ve Örfi Hukuk → Kanunnameler → Mecelle → Kanun-ı Esasi → Teşkilat-ı Esasiye → Türk Medeni Kanunu Detaylı Cevap:
Töre: İslamiyet öncesi devlet ve toplum düzeninin temelidir.
Şer'i ve Örfi Hukuk: İslamiyet sonrası dinî hukuk ile Türk devlet gelenekleri birlikte uygulanmıştır.
Kanunnameler: Örfi hukuk kuralları yazılı hâle getirilmiştir.
Mecelle: Medeni hukuk alanındaki hükümler sistemleştirilmiştir.
Kanun-ı Esasi: İlk anayasa ve meşruti yönetime geçiştir.
Teşkilat-ı Esasiye: Millî egemenlik anlayışının temelidir.
Türk Medeni Kanunu: Laik medeni hukuk, resmî nikâh ve kadın-erkek eşitliği güçlendirilmiştir. Görsel Notu: Bu soru bilgi görseli hazırlanmasını istemektedir. Yedi aşama kutular ve oklarla kolayca çizilebilir.