Türkçenin Önemli Sözlükleri 12. Sınıf MEB Edebiyat Sayfa 28-33 Cevapları

12. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 28-33 Cevapları - Divanü Lugati’t-Türk, Türk sözlükçülüğünün ilk önemli örneğinden günümüzde teknolojiyle değişen dile uzanan çalışmaların örnek cevaplarını sunmaktadır.

Türkçenin Önemli Sözlükleri 12. Sınıf MEB Edebiyat Sayfa 28-33 Cevapları

Bu bölümde öğrenciler önce Kâşgarlı Mahmud ve Divanü Lugati’t-Türk üzerinden Türk sözlükçülüğünün tarihî gelişimini incelemektedir. Dil bilgisi bölümünde eş anlamlı kelimeler, bağlam ve noktalama işaretleri üzerinde çalışılmaktadır. Son iki sayfada ise teknoloji ve toplumsal değişimin Türkçe üzerindeki etkileri yazılı ve sözlü olarak değerlendirilmektedir.

12. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 28 Cevapları

İlk Örneklerden Günümüze Türkçenin Önemli Sözlükleri - Hazırlık

Soru: 1. “Sözlükler, dün ile bugün arasında kurulan kültürel bağın köprüsüdür.” ifadesinde sözlükler “köprü”ye benzetilmiştir. Siz sözlükle hangi kelime veya kelimeler arasında bir benzetme ilgisi kurarsınız? Niçin? Örnek cevap: Sözlüğü bir hazine sandığına benzetirdim. Çünkü bir dilin geçmişten bugüne taşıdığı kelimeler, anlamlar ve anlatım zenginlikleri sözlüklerde saklanır. Sandık değerli eşyaları koruduğu gibi sözlük de dilin söz varlığını koruyarak sonraki nesillere ulaştırır.

Soru: 2. Kemal Ateş’in “Yazarlar hep bizim bildiğimiz sözcüklerle yazmak zorunda olsalardı, ne dil gelişirdi, ne bizim sözdağarımız, ne de edebiyat gelişirdi. Bilmediğimiz sözcükler üstelik bizim sözcüklerimiz. Ben bu anlamda yazarları ikiye ayırıyorum: Sözlüklerle yetinen yazarlar, sözlükleri zorlayan, sözlüklere ve bu arada bizim söz dağarcığımıza da bir şeyler katan yazarlar.” sözünü yorumlayınız. Örnek cevap: Bir yazarın görevi yalnızca bilinen kelimeleri tekrar etmek değildir. Yazar, dilin unutulmuş imkânlarını yeniden kullanabilir ve yeni anlatım yolları geliştirebilir. Böylece okuyucunun söz dağarcığı da genişler. Dili ustalıkla işleyen yazarlar hem edebiyatın hem de toplumun kelime hazinesinin zenginleşmesine katkıda bulunur.

12. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 29 Cevapları

Kâşgarlı Mahmud ve Divanü Lugati’t-Türk

29. sayfada öğrencinin doğrudan cevaplaması gereken ayrı bir etkinlik yer almamaktadır. Metin, Divanü Lugati’t-Türk’ün yalnız bir sözlük değil; Türk lehçeleri, boyları, kültürü, gelenekleri ve sözlü edebiyat ürünleri bakımından da önemli bir kaynak olduğunu açıklayarak devam etmektedir.

12. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 30 Cevapları

Metni Anlama ve Çözümleme

Soru: 1. Divanü Lugati’t-Türk kim tarafından, niçin yazılmıştır? Cevap: Eser Kâşgarlı Mahmud tarafından kaleme alınmıştır. Başlıca amacı Araplara Türkçe öğretmektir. Bunun yanında Türkçe ile Arapçayı karşılaştırmak, Türkçenin özelliklerini göstermek ve Türk kültürünü tanıtmak amacı da taşımaktadır.

Soru: 2. Okuduğunuz metinde Divanü Lugati’t-Türk’ün hangi millî, manevi, sosyal, tarihî unsurları yansıttığını söyleyebilirsiniz? Düşüncelerinizi metinden örneklerle açıklayınız. Örnek cevap: Divanü Lugati’t-Türk, Türk boylarının yaşadığı yerlerden dillerine, alfabelerinden geleneklerine kadar çok geniş bilgiler vermektedir. İnançlar, atasözleri, şiirler ve halk kültürüne ait örnekler de eserde yer almaktadır. Ayrıca ilk Türk dünya haritasının eserde bulunması tarihî açıdan önemlidir. Bu nedenle eser Türk toplumunun XI. yüzyıldaki kültürel ve sosyal hayatını tanımamızı sağlayan önemli bir belgedir.

Soru: 3. Kâşgarlı Mahmud, hakkında yeterli bilgi olmamasına rağmen yüzyıllar ötesinden sesini duyurabilmektedir. Bu durum size sanatçı ve eser ilişkisi ile ilgili neler düşündürmektedir? Örnek cevap: İnsanların yaşamıyla ilgili ayrıntılar zaman içinde unutulabilir ancak güçlü bir eser yüzyıllarca yaşayabilir. Kâşgarlı Mahmud da ortaya koyduğu eser sayesinde bugün tanınmaktadır. Bu durum bir kişinin düşüncelerini ve birikimini geleceğe aktarmasında eserlerinin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.

Soru: 4. Okuduğunuz metinden bilgi ve yorum içeren cümlelere birer örnek söyleyiniz. Örnek cevap:

Bilgi cümlesi: “Divanü Lugati’t-Türk, aslında Araplara Türkçe öğretmek üzere kaleme alınmış bir eserdir.”

Yorum cümlesi: “Kâşgarlı Mahmud XI. yüzyılda yaşamış bir Türk bilgini, gelmiş geçmiş dilcilerin en büyüğüdür, diyebileceğimiz bir Türk dilcisidir.”

Soru: 5. Sizce Divanü Lugati’t-Türk’te yer alan her kelimenin TDK Türkçe Sözlük’te bulunması mümkün müdür? Niçin? Örnek cevap: Bütün kelimelerin bulunması beklenmez. Çünkü Divanü Lugati’t-Türk tarihî bir dönemin dilini kaydetmiştir. Yüzyıllar içinde bazı kelimeler unutulmuş, bazıları biçim veya anlam değişikliğine uğramıştır. Güncel Türkçe Sözlük ise bugün kullanılan söz varlığını esas almaktadır.

Soru: 6. Aşağıda “çarık” kelimesinin Divanü Lugati’t-Türk ile Türkçe Sözlük’teki anlamları verilmiştir. İki örneği karşılaştırdığınızda Divanü Lugati’t-Türk’ün bugünkü sözlük anlayışının oluşumuna etkileri ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? Örnek cevap: Eski sözlükte “çarık” kelimesi yalnızca tanımlanmamış, geçtiği atasözüyle birlikte gösterilerek kullanım biçimi de açıklanmıştır. Günümüzdeki sözlüklerde de kelimelerin farklı anlamları ve örnek kullanımları verilmektedir. Bu benzerlik Divanü Lugati’t-Türk’ün açıklamalı ve örnekli sözlük anlayışının çok erken bir örneği olduğunu göstermektedir.

Metni Bitirirken

Soru: Okuduğunuz metnin ve metin ile ilgili yapılan çalışmaların bir milletin hayatında sözlüklerin önemiyle ilgili sizde bir farkındalık oluşturduğunu söyleyebilir misiniz? Niçin? Örnek cevap: Evet. Bir sözlüğün kelimelerle birlikte o kelimeleri kullanan toplumun kültüründen ve geçmişinden de izler taşıdığını gördüm. Sözlükler dilin hafızasını koruduğu için bir milletin kültürel sürekliliğinin sağlanmasında önemli görev üstlenir.

12. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 31 Cevapları

Dil Bilgisi

Soru: 1. Dil-Millet Bağlantısı metninden alınan aşağıdaki parçada altı çizili kelimeler ve kelime grubunun eş anlamlısını bulunuz. Bu kelimeleri ve kelime grubunu birer cümlede kullanınız. Cevap:

Dil-Millet Bağlantısı Metninden Alınan Kelimeler	Kelimelerin Eş Anlamlıları	Kurduğunuz Cümleler
Dil	Lisan	Lisan, toplumların kültürel kimliğini yansıtır.
Tarz	Biçim	Şairin anlatım biçimi oldukça etkileyiciydi.
Aynı zamanda	Bununla birlikte	Bu eser tarihî bir kaynak, bununla birlikte önemli bir sözlüktür.
Millet	Ulus	Bir ulusun geçmişini anlamak için diline de bakmak gerekir.

Soru: 2. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu metninden alınan aşağıdaki parçada altı çizili kelimelerin altına cümlenin anlamını değiştirmeyecek birer kelime veya kelime grubu yazınız. Cevap:

kımıldanışlarını → hareketlerini
ağır ağır → yavaş yavaş
tahsilime → öğrenimime
Nihayet → Sonunda

Soru: 3. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu metninden alınan “O uzaklaşınca bana küçük bir dalgınlık geldi. Paşanın sesini duymaz oldum, sonra birdenbire bu sesin yükseldiğini işiterek silkindim:” cümlesindeki altı çizili kelimelerin geçtiği bir paragrafı aşağıda boş bırakılan yere yazınız. Örnek cevap: Öğretmen sınıftan uzaklaşınca kısa süreli bir dalgınlık yaşadım. Pencereden dışarı bakarken arkadaşlarımın konuşmalarını duymaz oldum. Birdenbire zil çalınca silkindim ve dersin bittiğini fark ettim.

Soru: 4. Kâşgarlı Mahmud ve Divanü Lugati’t-Türk metninden alınan aşağıdaki cümlede kullanılan noktalama işaretlerinin kullanım amaçlarını verilen şemalara yazınız. Cevap:

XI. → Nokta: Sayıya sıra anlamı kazandırmak için kullanılmıştır.
; → Noktalı virgül: Anlam bakımından birbirine bağlı iki bölümü ayırmıştır.
, → Virgül: Ara açıklamayı ayırmak amacıyla kullanılmıştır.
. → Nokta: Cümlenin sona erdiğini göstermek için kullanılmıştır.

Soru: 5. Yıllarca Aradım Kendi Kendimi şiirinden alınan “Gök kubbede kalacaktır ses kadim” dizesindeki altı çizili kelimeyi gerçek ve mecaz anlama gelecek şekilde birer cümlede kullanınız. Cümlelerinizi aşağıda boş bırakılan yere yazınız. Örnek cevap:

Gerçek anlam: Babam toplantı bitene kadar iş yerinde kalacaktır.
Mecaz anlam: Onun söylediği güzel sözler uzun yıllar hafızamda kalacaktır.

12. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 32 Cevapları

Yazma - Uygulama

Soru: Toplumsal değişim, teknoloji ve sosyal medyanın dili nasıl etkilediği hakkında bir yazı yazınız. Yazınızı yazarken bu parçadan ve 15. sayfada verilen yönerge doğrultusunda yaptığınız araştırmanın sonuçlarından yararlanınız. Örnek cevap:

Teknoloji Çağında Türkçe

Toplumların yaşamında meydana gelen değişiklikler kullandıkları dile de yansır. Günümüzde bu değişimin en önemli kaynaklarından biri teknolojidir. Her yeni araç ve uygulama beraberinde yeni kavramlar getirmektedir.

Sosyal medya da insanların iletişim alışkanlıklarını değiştirmiştir. Mesajların hızlı yazılması nedeniyle kısaltmalar kullanılmakta, bazı yabancı kelimeler kısa sürede günlük konuşmaya girebilmektedir. Bunun yanında internet sayesinde yeni kelimeler çok hızlı biçimde geniş kitlelere ulaşabilmektedir.

Dilimizin gelişmesi yeni kavramlara açık olmasını gerektirir. Ancak Türkçe karşılığı bulunan ifadeleri tercih etmek, yazım kurallarına uymak ve kelimeleri doğru kullanmak dilimizin sağlıklı biçimde gelişmesine yardımcı olacaktır.

12. Sınıf MEB Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 33 Cevapları

Sözlü İletişim - Uygulama

Soru: Yukarıdaki parçayı ve 15. sayfada verilen yönerge doğrultusunda yaptığınız araştırmanın sonuçlarını göz önünde bulundurarak yeni karşılaşılan teknolojik terimler üzerine bir sunum yapınız. Bu sunumda terimlerin yazılış ve telaffuzları ile ilgili hususlara da değininiz. Örnek uygulama:

Teknoloji hayatımıza girdikçe dilimizde de yeni terimler kullanılmaya başlanıyor. Örneğin günlük konuşmada “online”, “download”, “update” ve “cloud” gibi yabancı kelimelerle karşılaşabiliyoruz. Bunların yerine çevrim içi, indirme, güncelleme ve bulut bilişim ifadelerini kullanabiliriz.

Yeni teknolojik terimleri kullanırken kelimenin doğru yazılışını öğrenmek ve konuşurken anlaşılır biçimde söylemek önemlidir. Türkçe karşılığı yerleşmiş bir kavram varsa öncelikle onu tercih etmek iletişimi de kolaylaştırır.

Teknolojiyi takip ederken Türkçeyi doğru kullanmaya özen göstermek dil bilincinin bir parçasıdır.

Soru: Yazarın dilin kullanımı ile ilgili olarak yakındığı durumun düzeltilebilmesi için birey ve toplum olarak neler yapılabilir? Bu konu hakkındaki düşüncelerinizi arkadaşlarınızla sözlü olarak paylaşınız. Örnek cevap: Öncelikle bireyler günlük konuşma ve yazılarında Türkçe karşılığı bulunan yabancı sözcüklerin Türkçe karşılıklarını kullanmaya özen göstermelidir. Eğitim kurumları öğrencilere dil bilinci kazandırmalı, basın ve sosyal medya da doğru Türkçe kullanımı konusunda örnek olmalıdır. Kitap okuma alışkanlığının artması insanların kelime dağarcığını geliştirir. Toplumun bütün kesimleri dile karşı duyarlı olduğunda Türkçenin zenginliği daha iyi korunabilir.

KİTABIN TÜM CEVAPLARI

Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarını 12. Sınıf MEB Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları ana sayfasında inceleyebilirsiniz.