Manyetik kuvvetlerin teknolojide kullanım alanları

Manyetik kuvvetlerin teknolojide kullanım alanları

Manyetik kuvvetlerin teknolojide kullanım alanları ile ilgili sizlere kısa bilgiler vereceğiz.

PUSULA VE ÇEŞİTLERİ

Pusula; yerin manyetik alanı ile çalışarak yön gösteren bir cihazdır. İtalyanca “bussola” kelimesinden Türkçeye girmiştir. (Fr: Boussole, İng; Compass.)

Yapısı; 360 derecelik sabit bir kadran ile sürtünmesiz bir mile bağlanmış, mıknatıslı bir iğneden ibarettir. Mıknatıs iğnenin titreşimini önlemek için bu düzenek içi sıvı dolu (su, alkol, vb.) bir kapalı kap içerisine alınmıştır. Basit bir pusula; ortadan ipe bağlanmış bir mıknatısla veya suya batmayan bir tahta parçasına mıknatıs bağlayıp, onu suya koymakla elde edilebilir. Pusuladaki mıknatıs iğnenin bir ucu daima manyetik kuzeyi gösterir ve farklı (genellikle kırmızı) renkte işaretlenir.

Dünyanın manyetik kuzeyi ile gerçek kuzeyi farklı yerlerde olduğundan aralarında bulunulan yere göre değişen iki açı bulunur. İlkine sapma açısı denir. Sapma, bulunulan yere göre doğuya veya batıya doğru olur. Sapma açısı, yıllara ve mevsimlere göre değişir. İkinci olarak kutuplara doğru artan ekvatora doğru azalan yatay düzlemle iğne arasında bir eğim açısı bulunur. Eğim açısı Türkiye’de yaklaşık 60o, kutuplarda 90o, ekvatorda 0 derecedir. Bu açıların hesaplanmasıyla gerçek kuzey tespit edilir. Günümüzde direkt gerçek kuzeyi gösteren Jiroskopik pusulalar yapılmıştır.

ELEKTRO MANYETİK TELGRAF  

1830 yılında Joseph Henry kablolarla uzaklaştırdığı bir zili çaldırmayı başarmıştı. Telgrafın prototipi olan bu buluştan sonra, konu üzerinde çalışan Amerikalı mucit Samuel Mors (1791-1872) 1835 te uzun ve kısa sinyal gönderen ilk telgraf modelini yaptı. Ancak bunda bazı eksiklikler vardı. Mors alfabesiyle birlikte kullanılabilir ilk telgrafı 1837 de tamamlayarak patent aldı.

Telgrafta biri alıcı diğeri verici olmak üzere iki istasyon vardır. Verici istasyon bir üreteç ile maniple adı verilen tuştan meydana gelir. Alıcı istasyonda ise elektromıknatıs ile manyetik palet bulunur. Devreden akım geçince elektromıknatıs paleti çeker. Rulo halinde dönmekte olan kağıt üzerinde şifreli biçimde yazılır. Maniple uzun süre basılırsa çizgi, kısa süreli basılırsa nokta meydana gelir. Bu çizgi ve noktalara “mors alfabesi” denir ve konuşma diline çevrilebilir.

ELEKTRİK MOTORLARI VE JENERATÖRLERİ

Elektrik motorları ve jeneratörlerin çalışma prensibi “Elektrik ve Manyetizma” başlığı altında açıklanmıştır.

DC Motorun yapısı: DC Motor temel olarak Rotor (Hareketli kısım) ve Statordan (Sabit kısım) oluşmaktadır. Büyük motorlarda mıknatıslar; statorda yer alırken, küçük boyutlu motorlarda sarım güçlüğünden rotorda yer alır (Şekil 1). Çok büyük motorlarda sabit mıknatısların yerine elektro mıknatıslar da kullanılır. Rotordaki sarımlara fırça ve kolektör de ilave edilir.  Sarımlar stator üstünde iken rotor hareketine bağlı akım değiştirici (komitatör) kullanılır. 

Motorun çalışması; Elektrik akımıyla oluşturulan elektromanyetik alanın (kutupların), sabit mıknatıs alanına göre devamlı itme veya çekme oluşturacak şekilde değiştirilmesi esasına dayanmaktadır. Şekilde verilen tek yönlü akım rotor bobinini ok yönünde 90hareket ettirir. Bu açıda bobini etkileyen herhangi bir kuvvet yoktur. 180 nci derecede aynı şekilde akım verilmeye devam ederse ters bir kuvvet oluşarak dönüş engellenir. Bu nedenle 90 ncı derecede akım kesilir. 180 nci derecede tekrar verilir. Bu kontrollü değişim kolektör (veya komitatör) ve fırçalar vasıtasıyla akım yönünü değiştirmek suretiyle sağlanır. Motorda enerji çoğunlukla Elektromanyetik alanın oluşturulabilmesi için harcanır. Mevcut durumda güç rotorda oluşurken, stator buna destek vazifesi görmektedir. Ancak gücü kontrol eden ve dönüşü sağlayan kollektördür. Kollektör kullanılmayan bir sistemde dönüş elle devreyi açmak kapatmak şeklinde de gerçekleştirilebilir.

DİĞER KULLANIM ALANLARI

Altında mıknatıs bulunan bir kâğıdın üstüne, yumuşak(katışıksız) bir demir parçası konulursa, çevresindeki kuvvet çizgileri, sanki bu demirin içinden geçiyormuş gibi, bir araya toplanır. Çünkü kuvvet çizgilerinindemirden geçmesi, havadan geçmesinden çok daha kolaydır. Bu nedenle, bazı duyarlı aygıtları manyetik etkiden korumak için, yumuşak demirden paravanlar kullanılır.

Yine manyetizma; hoparlörler, manyetik seperatörler, çakmak manyetoları, manyetik etiketler,  buzdolabı kapakları, bilgisayar harddiskleri, teyp bantları, elektrikli bisikletler, klasik kapı zilleri, kapı otomatları, vb. pek çok araç ve gereçte kullanılır. İşviçre’de kurulan CERN araştırma merkezinde  higs bozonu elde etmek için yapılan çalışmalarda proton hızlandırma ve çarpıştırma işleminde yine elektro manyetik alan kullanılmaktadır.

Kaynak:Haber Kaynağı
BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
1
0
3
0
0
0
0
👏
👎
😍
😥
😱
😂
😡

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan, isimsiz ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Eğitim Sistem yapılan yorumlardan sorumlu değildir.