11. Sınıf Fizik Sayfa 229-231 Cevapları MEB 2026-2027

MEB 11. sınıf fizik ders kitabının 229-231. sayfalarındaki 9. etkinlik, manyetik kuvvetin elektrik motorlarında nasıl harekete dönüştüğünü açıklar. Etkinlikte elektrikli araçlar değerlendirilir, basit bir motor tasarlanır ve akım geçen çerçevenin dönmesi yorumlanır.

İçindekiler

Sayfa 229 Cevapları – Etkinliğin amacı ve malzemeler
Sayfa 230 Cevapları – Elektrikli araçlar ve kavram diyagramı
Sayfa 231 Cevapları – Tasarım ve değerlendirme soruları

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 229 Cevapları MEB Yayınları

9. Etkinlik: Manyetik Kuvvetin Döndürücü Etkisi

Amaç: Akım geçen iletkene etki eden manyetik kuvvetten hareketle elektrik motorlarının çalışma ilkesini açıklamak.

Süre: 35 dakika.

Araç Gereç: İnternet bağlantılı cihaz, 1,5 V pil, bakır kablo, dört küçük mıknatıs, kabloaçar, cetvel ve makas.

Çalışma: Sonraki sayfalardaki sorular cevaplanır, grup hâlinde basit motor tasarlanır ve düzenek çalıştırılır. 229. sayfada etkinliğin tanıtımı yer almaktadır.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 230 Cevapları MEB Yayınları

9. Etkinlik Soruları

Soru 1/a: Elektrikli araçlar fosil yakıtlı araçlardan hangi yönleriyle üstündür? Kısa Cevap: Yüksek motor verimi, daha sessiz çalışma ve kullanım sırasında egzoz gazı oluşturmama başlıca üstünlükleridir. Açıklama: Elektrikli araç motorları enerjinin daha büyük bölümünü harekete dönüştürür. Tam elektrikli araçlar çalışırken benzin veya motorin tüketmez. Bununla birlikte toplam çevresel etki değerlendirilirken elektrik ve batarya üretimi de dikkate alınır.

Soru 1/b: Elektrik motorlarının daha verimli olmasının nedenleri nelerdir? Kısa Cevap: Isı ve mekanik sürtünme kayıpları daha düşük olduğundan enerjinin daha büyük bölümü yararlı işe dönüşür. Açıklama: İçten yanmalı motorda yakıtın enerjisinin önemli bir kısmı egzozdan ve soğutma sisteminden ısı olarak uzaklaşır. Elektrik motoru ise elektrik enerjisinden manyetik etkileşim yoluyla dönme hareketi üretir.

Soru 1/c: Elektrik motorlarının çalışma ilkesi hakkındaki düşüncelerinizi yazınız. Kısa Cevap: Motorun dönmesi, akım taşıyan iletkenlerle manyetik alanın etkileşmesine dayanır. Örnek Cevap: Bobinden geçen akım, bobinin manyetik alan içinde kuvvete uğramasını sağlar. Kuvvetlerin eksene göre oluşturduğu tork bobini döndürür. Bu süreçte elektrik enerjisi mekanik enerjiye çevrilir.

Soru 2: Manyetik kuvvet diyagramındaki boşlukları tamamlayınız. Kısa Cevap: Boşluklara kuvvet bağıntısı, yön bulma kuralı, kuvvet oluşmayan durumlar ve kullanım örnekleri yazılır. Açıklama: Diyagram aşağıdaki bilgilerle doldurulabilir.

Matematiksel model: F = B · i · L · sinθ. Dik konumda F = B · i · L.
Sağ el kuralı: Parmaklar akım yönünden manyetik alan yönüne kıvrılır; başparmak kuvvet yönünü gösterir.
Kuvvetin sıfır olması: i = 0, B = 0 veya θ = 0° ya da 180° koşullarında kuvvet sıfırdır.
Uygulamalar: Elektrik motoru, hoparlör, galvanometre ve hareketli bobinli ampermetre.

Soru 3: Öğretmeninizin rehberliğinde gruplar oluşturunuz. Kısa Cevap: Grup üyeleri arasında malzeme hazırlığı, tasarım, kurulum ve gözlem görevleri paylaşılır.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 231 Cevapları MEB Yayınları

Basit Elektrik Motorunun Tasarlanması

Soru 4: Manyetik alandaki akım taşıyan dikdörtgen çerçevenin dönmesi hakkında çıkarımlarınızı yazınız. Kısa Cevap: Karşılıklı kenarlardaki zıt kuvvetler bir kuvvet çifti oluşturarak çerçeveyi döndürür. Örnek Cevap: Çerçeveye etki eden kuvvetler farklı doğrultularda bulunduğu için eksen çevresinde tork oluşur. Bu etki çerçevenin konumunu değiştirir. Akımın ya da alanın yönü tek başına değiştirilirse dönme etkisi tersine çevrilebilir.

Soru 5: Pil, bakır kablo ve mıknatısları kullanarak basit motor tasarlayınız. Kısa Cevap: Pilin çevresinde serbestçe dönen bakır telle homopolar motor modeli oluşturulabilir. Örnek Cevap: Mıknatısları üst üste dizerek pilin eksi kutbuna temas ettiririm. Bakır kablonun gerekli yerlerini soyar, dengeli bir şekil veririm. Telin üst orta noktası artı kutba, alt uçları mıknatıslara değecek şekilde düzenlerim. Temasın teli sıkıştırmamasına ve telin serbestçe dönebilmesine dikkat ederim.

Soru 6: Tasarladığınız motoru çiziniz. Kısa Cevap: Pil, mıknatıslar, tel ve elektriksel temaslar çizimde belirtilir. Açıklama: Dikey pilin üstüne artı, altına eksi işareti konur. Alt kısma dört mıknatıs çizilir. Pilin iki yanından uzanan bakır tel, üstte artı kutba ve altta mıknatıslara temas eder. Telin pil çevresinde dönebileceği gösterilir; yönün kutuplara bağlı olduğu not edilir.

Soru 7: Motorunuzu çalıştırınız. Kısa Cevap: Elektriksel temas tamamlandığında akım geçen telin dönmesi beklenir. Örnek Cevap: Düzeneği öğretmenimin rehberliğinde kurarım. Temas noktalarını ve telin dengesini kontrol ederim. Tel dönmüyorsa serbest hareket etmesini engelleyen temasları düzeltirim. Denemeyi kısa tutar, ısınma oluşursa devreyi ayırırım.

Değerlendirme Soruları

Soru 1/a: Çerçevenin kenarlarındaki manyetik kuvvet yönlerini belirtiniz. Kısa Cevap: Sol kenar: Dışarı (⊙). Sağ kenar: İçeri (⊗). Üst ve alt kenarlar: F = 0. Açıklama: Sağa yönlü alanda soldaki aşağı yönlü akım dışarı yönlü kuvvet oluşturur. Sağdaki yukarı yönlü akımın kuvveti içeri yönlüdür. Yatay kenarlarda akım alanla paralel veya zıt yönlü olduğundan sinθ sıfırdır.

Soru 1/b: Bu kuvvetler çerçevenin dönmesini nasıl etkiler? Kısa Cevap: Çerçeve, sol tarafı okuyucuya yaklaşacak, sağ tarafı okuyucudan uzaklaşacak biçimde eksen çevresinde dönmeye başlar. Açıklama: Yan kenarlardaki eşit ve ters yönlü kuvvetler farklı doğrultularda uygulanır. Kuvvetlerin net toplamı sıfır olsa da oluşturdukları torklar aynı dönme etkisine katkıda bulunur.

Soru 2: Elektrik motorlarının çalışma ilkesini değerlendiriniz. Kısa Cevap: Elektrik motorunda elektrik enerjisi, manyetik kuvvetler aracılığıyla mekanik enerjiye dönüşür. Açıklama: Manyetik alandaki akım taşıyan iletkenler kuvvete uğrar. Motorun yapısı, bu kuvvetlerin hareketli parça üzerinde döndürme etkisi oluşturmasını sağlar. Sürekli hareket için uygun akım ve alan düzeni korunur.

KİTABIN TÜM CEVAPLARI

Diğer sayfaların çözümleri için 11. Sınıf MEB Fizik Ders Kitabı Cevapları sayfasını inceleyebilirsiniz.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 229-231 Cevapları MEB Yayınları - 9. Etkinlik