1. Anasayfa
  2. Foto Galeri
  3. Eğitim
  4. 11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması

11. sınıf Kimya Ders Kitabı 100-117. sayfalardaki 1. tema ölçme ve değerlendirme cevapları. Enerji değişimleri, entalpi ve kimyasal tepkime hızıyla ilgili 66 sorunun adım adım çözümleri.
YAYINLAMA:
GÜNCELLEME:
11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 1 118

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 100 Cevapları

Etkileşim Teması – 1. Soru

Soru 1: Aşağıdaki tanılayıcı dallanmış ağaçta verilen kutucuklardaki ifadeleri okuyunuz. İlk ifadeden başlayarak ifade doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yönünde ilerleyip doğru çıkışa ulaşınız. Kısa Cevap: Doğru yol D → D → D → D, ulaşılan sonuç 1. çıkıştır. Çözüm: Kitabın başlangıçtaki entalpi ifadesi doğru kabul edilerek ilerlenir. Sonraki üç kutuda da doğru yönü seçildiğinde 1. çıkış bulunur.

  • Entalpi ifadesi: D. Cevap anahtarının izlediği yolda başlangıç ifadesi doğrudur. Entalpinin tanım bağıntısı H = U + pV şeklindedir; entalpi ile iç enerji aynı büyüklük değildir.
  • Ekzotermik tepkimede çevreye ısı verilmesi: D. Isı, sistemden çevreye aktarılır.
  • Bağ enerjisinin pozitif olması: D. Bir bağı koparmak için enerji verilmesi gerekir.
  • Eai > Eag olduğunda tepkimenin endotermik olması: D. İleri ve geri aktivasyon enerjileri arasındaki fark pozitiftir: ΔH = Eai − Eag > 0.

Sonuç: 1. çıkış. Verilen cevap, MEB cevap anahtarıyla karşılaştırılarak doğrulanmıştır.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 2 218

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 101 Cevapları

Etkileşim Teması – 2-16. Sorular

Yönerge: Cümlelerdeki boşlukları verilen rakam ve ifadelerden uygun olanıyla tamamlayınız.

Soru 2: Günlük hayattaki bir olay … ise sistem çevreden ısı alır. Kısa Cevap: Endotermik. Açıklama: Çevreden sisteme ısı aktarılması, olayın endotermik olduğunu gösterir.

Soru 3: Kömür, petrol, doğal gaz gibi fosil yakıtlar yandığında oluşan CO2 gazı … neden olur. Kısa Cevap: Küresel ısınmaya. Açıklama: CO2 bir sera gazıdır. Atmosferdeki miktarının artması küresel ısınmayı destekler.

Soru 4: Birim miktar başına yüksek enerji açığa çıkaran maddeler … olma potansiyeline sahiptir. Kısa Cevap: Yakıt.

Soru 5: Bir tepkimede kırılan bağların enerjileri toplamı, oluşan bağların enerjileri toplamından … ise tepkime ekzotermiktir. Kısa Cevap: Az. Çözüm: Bağları koparmak için alınan enerji, yeni bağlar oluşurken verilen enerjiden azsa net olarak enerji açığa çıkar. ΔH ≈ ΣE(kırılan) − ΣE(oluşan) < 0 olduğundan tepkime ekzotermiktir.

Soru 6: Elementlerin doğadaki en kararlı hâllerinin oluşum entalpileri … kabul edilir. Kısa Cevap: Sıfır. Açıklama: Standart oluşum entalpisi için elementlerin standart koşullardaki en kararlı hâlleri referans alınır ve değerleri sıfır kabul edilir.

Soru 7: Entalpi değişim değeri negatif (ΔH < 0) olan tepkimeler, … tepkimelerdir. Kısa Cevap: Ekzotermik.

Soru 8: Tepkenlerin ürüne dönüşebilmesi için gerekli en düşük enerjiye … denir. Kısa Cevap: Aktivasyon enerjisi.

Soru 9: Bir tepkimenin potansiyel enerji-tepkime koordinatı grafiğinde tepken ve ürünlerin enerji seviyeleri arasındaki farka … denir. Kısa Cevap: Tepkime entalpisi. Açıklama: Ürünlerin entalpisinden tepkenlerin entalpisi çıkarılarak ΔH bulunur.

Soru 10: Belirli bir zaman aralığında hesaplanan tepkime hızına … denir. Kısa Cevap: Ortalama tepkime hızı.

Soru 11: Kimyasal bir tepkimede ürünler için … hızından bahsedilir. Kısa Cevap: Oluşum.

Soru 12: Aktivasyon enerjisini düşürerek tepkimeyi hızlandıran maddelere … denir. Kısa Cevap: Katalizör. Açıklama: Katalizörlü yolda enerji engeli daha düşüktür; böylece tepkime daha hızlı gerçekleşir.

Soru 13: Sıcaklık artışı birim zamandaki … sayısını artırarak tepkimeyi hızlandırır. Kısa Cevap: Etkin çarpışma. Açıklama: Sıcaklığın yükselmesiyle yeterli enerjiye sahip taneciklerin oranı artar. Tepkimeyle sonuçlanan çarpışmaların sayısı yükselir.

Soru 14: Kimyasal tepkimelerin hızı ile tepkimeye giren maddelerin derişimleri arasındaki ilişkiyi gösteren matematiksel eşitliğe … denir. Kısa Cevap: Hız denklemi.

Soru 15: Derecesi … olan bir tepkimenin hız sabitinin birimi 1/(s·M2)’dir. Kısa Cevap: 3. Çözüm: Hızın birimi M/s’dir. (M/s) ÷ [1/(s·M2)] = M3 olduğundan hız denklemindeki derişimlerin toplam üssü 3’tür. Dolayısıyla tepkime üçüncü derecedendir.

Soru 16: Tepkime derecesi üç olan gaz fazında gerçekleşen bir tepkimenin gerçekleştiği kabın hacmi yarıya düşürüldüğünde tepkimenin hızı … katına çıkar. Kısa Cevap: 8. Çözüm: Aynı miktardaki gazlar yarı hacme sıkıştırıldığında derişimleri iki kat olur. Sıcaklık değişmediğinde hız sabiti aynı kalır. Toplam derece 3 olduğu için hız 2 × 2 × 2 = 8 katına çıkar.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 3 318

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 102 Cevapları

Etkileşim Teması – 17. Soru

Soru 17: Aşağıdaki tabloda verilen olaylarda meydana gelen enerji değişimlerini açıklayınız. Olayların endotermik mi, ekzotermik mi olduklarını belirtiniz. Kısa Cevap: Sırasıyla ekzotermik, endotermik, ekzotermik, endotermik, endotermik, endotermik. Açıklama: Her olayın enerji değişimi aşağıda ayrı ayrı verilmiştir.

Yakıt pillerinde H2(g) ve O2(g)’nin tepkimesi sonucunda elektrik üretimi: Kimyasal enerji elektrik enerjisine dönüşürken sistemin enerjisi azalır. Olay ekzotermiktir.

Şimşek ve yıldırım etkisiyle atmosferde bulunan azot moleküllerindeki bağların kırılması: Azot molekülündeki bağların kopması enerji gerektirir. Sistem enerji aldığı için olay endotermiktir.

İklimlendirme cihazlarında gazların sıkıştırılmasıyla ortamın ısıtılması: Ortama ısı aktarılması değerlendirilir. Anahtarda sistemin enerjisinin azaldığı belirtilir; olay ekzotermiktir.

İklimlendirme cihazlarında gazların genleştirilmesiyle ortamın soğutulması: Ortamdan ısı alınması değerlendirilir. Anahtarda sistemin enerjisinin arttığı belirtilir; olay endotermiktir.

Dondurmaların erimesini önlemek için kullanılan kuru buzun süblimleşmesi: Katı CO2, gaz hâline geçebilmek için çevreden ısı alır. Olay endotermiktir.

Klor gazını elde etmek için NaCl çözeltisinin elektroliz edilmesi: Elektrik enerjisi verilerek tepkime gerçekleştirilir. Anahtara göre sistemin enerjisi artar ve olay endotermiktir.

18. Soru – Gazların Sıkışması ve Genleşmesi

Gazın sıkıştırıldığı A bölmesinde sıcaklık yükselmekte, genleştiği B bölmesinde sıcaklık düşmektedir. Cevaplar, MEB anahtarında benimsenen ısı aktarımına göre hazırlanmıştır.

Soru 18 a: A bölmesinde ısının sistem ve çevre arasındaki akış yönünü belirterek olayın endotermik mi, ekzotermik mi olduğunu açıklayınız. Kısa Cevap: Isı sistemden çevreye gider. Cevap anahtarına göre olay ekzotermiktir. Açıklama: Sıkıştırılan gazın ısındıktan sonra çevreye ısı aktarması dikkate alınmaktadır.

Soru 18 b: B bölmesinde ısının sistem ve çevre arasındaki akış yönünü belirterek olayın endotermik mi, ekzotermik mi olduğunu açıklayınız. Kısa Cevap: Isı çevreden sisteme geçer. Cevap anahtarına göre olay endotermiktir. Açıklama: Genleşip soğuyan gazın çevreden ısı alması esas alınmaktadır.

Kavram notu: Sıkıştırma ve genleşme, iş yoluyla da sıcaklığı değiştirebilir. Bu nedenle yalnızca sıcaklığa bakılarak ısı akışı kesinleştirilemez; cevaplarda anahtarın kabul ettiği ısı alışverişi belirtilmiştir.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 4 418

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 103 Cevapları

19. Soru – Odun Talaşı ve Fındık Kabuğu

Soru 19: Buna göre odun talaşı ve fındık kabuğundan hangisinin yakıt olma potansiyeli daha fazladır? Gerekçesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Fındık kabuğu daha yüksek yakıt potansiyeli göstermektedir. Aynı miktardaki yakıt, eşit kütledeki suda daha büyük sıcaklık artışı sağlamıştır. Çözüm: Odun talaşında suyun sıcaklığı 10 °C, fındık kabuğunda ise 20 °C artmıştır. Su kütleleri ve öz ısıları aynı olduğundan Q = m·c·ΔT bağıntısıyla alınan ısılar karşılaştırılır. Fındık kabuğuyla ısıtılan suyun aldığı ısı 20/10 = 2 kat fazladır. Sonuç, verilen deneyde fındık kabuğunun daha fazla enerji sağladığını gösterir.

20. Soru – Fenolftaleinli Suda Renk Değişimi

Görselde sodyumun soğuk ve sıcak suyla aynı sürede verdiği tepkimeler karşılaştırılmaktadır. Verilen bilgiye göre OH− iyonu derişimi yükseldikçe mor renk koyulaşır.

Soru 20 a: Oluşan renk koyuluğunun farklı olmasının nedeni nedir? Kısa Cevap: Sıcaklıkların farklı olması tepkime hızını değiştirir. Sıcak suda aynı süre içinde daha çok OH− oluştuğu için renk daha koyu görünür. Açıklama: Karşılaştırma, tepkimelerin aynı süre sonunda gözlenen durumuna aittir.

Soru 20 b: Sodyum metalinin su ile tepkimesinde sıcaklığın etkisini açıklayınız. Kısa Cevap: Sıcaklığın yükselmesi tepkimeyi hızlandırır. Açıklama: Taneciklerin ortalama kinetik enerjisi artar. Yeterli enerjiye sahip taneciklerin oranı yükseldiğinden birim zamanda daha fazla etkin çarpışma gerçekleşir.

21. Soru – Etilenin Yanma Entalpisi

Yanma denklemi: C2H4 + 3O2 → 2CO2 + 2H2O

Bağ enerjileri: C=C için 611, C−H için 414, C=O için 736, O=O için 498 ve O−H için 464 kJ/mol verilmiştir.

Soru 21 a: Tepkimede kırılan bağları, bağların sayılarını ve bağ enerjilerinin toplamını yazınız. Kısa Cevap: Kırılan bağlar 4 C−H, 1 C=C ve 3 O=O bağıdır. Enerjileri toplamı 3761 kJ olarak bulunur. Çözüm: Etilendeki 4 C−H bağı için 4 × 414 = 1656 kJ, 1 C=C bağı için 611 kJ gerekir. Üç oksijen molekülünün bağları için 3 × 498 = 1494 kJ gerekir. Toplam = 1656 + 611 + 1494 = 3761 kJ.

Soru 21 b: Tepkimede oluşan bağları, bağların sayılarını ve bağ enerjilerinin toplamını yazınız. Kısa Cevap: Ürünlerde 4 C=O ve 4 O−H bağı oluşur. Bağ enerjileri toplamı 4800 kJ’dür. Çözüm: 2CO2 içindeki C=O bağları: 4 × 736 = 2944 kJ. 2H2O içindeki O−H bağları: 4 × 464 = 1856 kJ. Toplam = 2944 + 1856 = 4800 kJ. Bu enerji, bağların oluşumu sırasında açığa çıkar.

Soru 21 c: Tepkimede gerçekleşen entalpi değişimini hesaplayınız. Kısa Cevap: Yaklaşık −1039 kJ. Çözüm: Bağları koparmak için gereken enerjiden, yeni bağlar oluşurken verilen enerji çıkarılır. ΔH ≈ 3761 − 4800 = −1039 kJ.

Soru 21 ç: Tepkimenin endotermik/ekzotermik olma durumunu açıklayınız. Kısa Cevap: Ekzotermiktir; çevreye enerji verir. Açıklama: Bağ oluşumunda açığa çıkan 4800 kJ, bağ koparmada kullanılan 3761 kJ’den büyüktür. Fazladan açığa çıkan yaklaşık 1039 kJ nedeniyle entalpi değişimi negatiftir.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 5 518

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 104 Cevapları

22. Soru – Metanın Yanma Grafiği

Grafik, metanın yanması sırasında bağların koparılmasını ve yeni bağların oluşmasını göstermektedir. Tepkime sonunda daha düşük enerjili ürünler elde edilir.

Soru 22 a: Tepkime denklemini yazınız. Kısa Cevap: CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O.

Soru 22 b: Kırılan ve oluşan bağların toplam enerjilerini karşılaştırınız. Kısa Cevap: Kırılan bağların enerjileri toplamı < Oluşan bağların enerjileri toplamı. Açıklama: Ürünlerdeki bağlar oluşurken verilen enerji, tepkenlerdeki bağları koparmak için gereken enerjiden fazladır.

Soru 22 c: Tepken ve ürünlerin enerjilerini karşılaştırınız. Kısa Cevap: Tepkenlerin enerjisi > Ürünlerin enerjisi.

Soru 22 ç: Tepken ve ürünlerin kararlılıklarını karşılaştırınız. Kısa Cevap: Ürünlerin kararlılığı daha fazladır. Açıklama: Grafikte ürünler daha düşük enerji düzeyinde bulunur; bu, enerji bakımından daha kararlı olduklarını gösterir.

Soru 22 d: Tepkimenin endotermik/ekzotermik olma nedenini b ve c seçeneklerindeki sonuçlarla ilişkilendirerek açıklayınız. Kısa Cevap: Ekzotermiktir; çevreye enerji aktarılır. Açıklama: Yeni bağların oluşmasıyla verilen enerji, bağ koparmada alınan enerjiyi aşar. Bu nedenle ürünlerin enerjisi daha düşük olur ve tepkimenin entalpi değişimi negatif çıkar.

23. Soru – Standart Oluşum Entalpisi Hesabı

Yanma tepkimesi: C3H8(g) + 5O2(g) → 3CO2(g) + 4H2O(g). Propanın standart yanma entalpisi −2043,9 kJ/mol olarak verilmiştir.

Soru 23: CO2(g) ve H2O(g) bileşiklerine ait standart oluşum entalpi değerleri sırası ile −393,5 kJ/mol ve −241,8 kJ/mol ise C3H8 gazının standart oluşum entalpisi kaç kJ/mol’dür? Kısa Cevap: −103,8 kJ/mol. Çözüm: ΔH° = Ürünlerin katsayılarla çarpılmış oluşum entalpileri toplamı − Tepkenlerin katsayılarla çarpılmış oluşum entalpileri toplamı. Ürünler için toplam: 3·(−393,5) + 4·(−241,8) = −2147,7 kJ. O2(g)’nin standart oluşum entalpisi sıfırdır. Propanın değeri x alınırsa: −2043,9 = −2147,7 − x x = −2147,7 + 2043,9 = −103,8 kJ/mol.

24. Soru – Ozon Oluşumunda Enerji

Tepkime: 3O2(g) → 2O3(g), ΔH° = +285,4 kJ.

Soru 24 a: O2(g) ve O3(g) moleküllerinin ΔH°f değerleri kaçtır? Kısa Cevap: O2(g) için 0 kJ/mol, O3(g) için +142,7 kJ/mol. Çözüm: O2, elementin standart koşullardaki kararlı biçimi olduğundan oluşum entalpisi sıfır kabul edilir. Denklemde 2 mol O3 oluştuğu için 1 mol ozonun oluşum entalpisi +285,4 / 2 = +142,7 kJ/mol bulunur.

Soru 24 b: O2(g) ve O3(g) moleküllerinin kararlılıklarını karşılaştırınız. Kısa Cevap: O2 daha kararlı, O3 daha az kararlıdır. Açıklama: Ozon oluşturmak için enerji verilmesi gerekir. Bu nedenle ozon, oksijene göre daha yüksek enerjili bir yapıdır.

Soru 24 c: Kırılan ve oluşan bağlarda toplam enerji değişimini açıklayınız. Kısa Cevap: Bağ koparmada alınan enerji, bağ oluşumunda verilen enerjiden fazladır. Açıklama: Verilen tepkime miktarları için fark 285,4 kJ’dür. Sistem net enerji aldığı için tepkime endotermiktir.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 6 618

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 105 Cevapları

25. Soru – Tepkime Katsayıları ve Hız İlişkisi

Tepkime denklemi: H2(g) + ½O2(g) → H2O(g).

Soru 25: Hidrojenin oksijenle tepkimesinde H2 gazının ortalama harcanma hızı (rH₂), O2 gazının ortalama harcanma hızı (rO₂) ve H2O gazının ortalama oluşma hızı (rH₂O) arasındaki ilişkiyi gösteren eşitliği yazınız. Kısa Cevap: rH₂ = 2rO₂ = rH₂O. Çözüm: Her 1 mol hidrojen harcandığında 0,5 mol oksijen harcanır ve 1 mol su oluşur. Bu yüzden hızların oranı 1 : 0,5 : 1, yani 2 : 1 : 2 olur. Hızlar katsayılarına bölünerek de rH₂/2 = rO₂ = rH₂O/2 şeklinde gösterilebilir.

26. Soru – Çarpışmaların Ürün Oluşturması

Verilen grafik, CO(g) + H2O(g) → CO2(g) + H2(g) tepkimesindeki karşılaşmayı, aktifleşmiş kompleksi ve ürünleri göstermektedir.

Soru 26 a: I. durumdaki madde CO(g) ve H2O(g) moleküllerinin etkin çarpışması sonucu mu oluşmuştur? Açıklayınız. Kısa Cevap: Hayır. I. durum etkin çarpışma sonucu oluşan bir aktifleşmiş kompleks değildir. Açıklama: Yeterli kinetik enerji ile uygun çarpışma geometrisi birlikte sağlanmadığından ürünlere geçiş gerçekleşmemiştir.

Soru 26 b: CO(g) ve H2O(g) moleküllerinin çarpışması sonucu oluşan I ve II. durumlardaki maddelerin ürün oluşturabilme ihtimallerini açıklayınız. Kısa Cevap: I. durumda ürün oluşmaz; II. durumda ürün oluşabilir. Açıklama: I. karşılaşma, tepkimenin gerektirdiği koşulları sağlamaz. II. durumdaki kararsız aktifleşmiş kompleks ise ürünlere dönüşebileceği gibi yeniden CO ve H2O moleküllerine de ayrılabilir.

Soru 26 c: CO(g) ve H2O(g) moleküllerinin III. durumdaki maddelere dönüşebilmesi için hangi koşulları yerine getirmesi gerektiğini açıklayınız. Kısa Cevap: Yeterli enerjiye sahip olarak uygun yönde çarpışmaları gerekir. Açıklama: Enerji engelini aşabilecek ve bağların yeniden düzenlenmesine uygun çarpışma, aktifleşmiş kompleksin oluşmasını sağlar. Ürünler yönünde ilerleme sonucunda CO2 ve H2 meydana gelir.

27. Soru – Ortalama Oluşma Hızı Hesabı

2 L’lik kapta gerçekleşen tepkime C3H6(g) + 9/2O2(g) → 3CO2(g) + 3H2O(g) şeklindedir.

Soru 27: Bu deneyde 2,4 mol siklopropan gazı 10 dakikada harcandığına göre aynı sürede H2O bileşiğinin ortalama oluşma hızı kaç M/s’dir? Kısa Cevap: 0,006 M/s. Çözüm: Önce siklopropanın derişimindeki azalma hesaplanır: 2,4 mol / 2 L = 1,2 M. Süre saniyeye çevrilir: 10 dakika = 600 s. Siklopropanın ortalama harcanma hızı: 1,2 / 600 = 0,002 M/s. Denklemde suyun katsayısı 3 olduğundan oluşma hızı bunun üç katıdır: rH₂O = 3 × 0,002 = 0,006 M/s.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 7 718

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 106 Cevapları

28. Soru – Kütle Kaybı ve Tepkime Hızı

Kireç taşı içeren maket üzerinden hidroklorik asit çözeltisi geçirilerek kütle değişimi izlenmiştir. Tepkime CaCO3(k) + 2HCl(suda) → CaCl2(suda) + CO2(g) + H2O(s) şeklindedir.

Ölçümler: 0. dakikada 0 g; 2. dakikada 2,1 g; 4. dakikada 3,0 g; 6. dakikada 3,5 g; 8. dakikada 3,8 g; 10. dakikada 4,0 g; 12, 14 ve 16. dakikalarda 4,1 g kütle kaybı belirlenmiştir.

Soru 28 a: Deneyde kütle kaybının nedenini açıklayınız. Kısa Cevap: Kireç taşının çözünerek taşınması ve CO2 gazının uzaklaşması maketin kütlesini azaltır. Açıklama: Asit, kireç taşıyla tepkimeye girer. Oluşan çözünmüş maddeler akan çözeltiyle taşınabilir; karbondioksit ise gaz olarak ortamdan ayrılır.

Soru 28 b: Deney sonucuna göre kütle kaybının zamanla değişimini gösteren grafiği çiziniz. Kısa Cevap: Kütle kaybı önce artar, artış giderek yavaşlar ve 12-16. dakikalar arasında 4,1 g değerinde sabit kalır. Çözüm: Zaman yatay, kütle kaybı düşey eksende gösterilir. Verilen dokuz ölçüm noktası işaretlenir. Noktalar birleştirildiğinde eğimi giderek azalan ve sonunda yataylaşan bir grafik elde edilir.

Soru 28 c: Tepkimenin hızı zamanla nasıl değişir? Nedenini çarpışma teorisini kullanarak açıklayınız. Kısa Cevap: Zaman ilerledikçe tepkime yavaşlar. Açıklama: Anahtarda, tepken derişiminin ve tepkimeye katılabilecek katı yüzeyinin azalmasıyla etkin çarpışma sayısının düştüğü belirtilir. Ölçümlerde aynı sürede oluşan kütle kaybının azalması bu sonucu destekler.

Soru 28 ç: Tepkime ne kadar sürmüştür? Açıklayınız. Kısa Cevap: Yaklaşık 12 dakika. Açıklama: 12. dakikadan sonraki ölçümlerde kütle kaybı artmamıştır. Bu durum, gözlenen tepkimenin yaklaşık bu sürede tamamlandığını gösterir.

Soru 28 d: CaCO3(k) maddesinin 0-2 ve 0-8. dakikalar arasındaki ortalama harcanma hızını karşılaştırınız. Kısa Cevap: İlk 2 dakikadaki ortalama hız daha fazladır. Verilen kayıplarla hesaplanan değerler 1,05 ve 0,475 g/dk.’dır. Çözüm: İlk aralıkta 2,1 g kayıp 2 dakikada gerçekleşir: 2,1/2 = 1,05 g/dk. İlk 8 dakikada toplam kayıp 3,8 g’dır: 3,8/8 = 0,475 g/dk. Sonuç olarak r(0-2) > r(0-8) olur.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 8 818

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 107 Cevapları

29. Soru – Kömür Türlerinin Karşılaştırılması

Soru 29 a: Karbon oranı ile kömürün ısıl değeri arasındaki ilişkiyi belirleyerek açıklayınız. Kısa Cevap: Tabloda karbon yüzdesi yükseldikçe birim kütleden elde edilen enerji artmaktadır. Açıklama: Karbon oranı %30 olan linyitin ısıl değeri 4000, %70 olan taş kömürünün 6500 ve %85 olan antrasitin 7800 kcal/kg’dır. Verilen örnekler içinde en yüksek ısıl değere antrasit sahiptir.

Soru 29 b: Sizce hangi kömür türünün kullanılması daha çok çevre kirliliği oluşturur? Nedenini açıklayınız. Kısa Cevap: Anahtara göre linyit seçilir. Düşük ısıl değeri nedeniyle aynı enerji için daha fazla miktarda yakılması gerekir. Açıklama: Kükürt ve azot içeriği kirletici gazlara, kül içeriği ise katı atıklara neden olabilir. Kül oranı bakımından taş kömürü %28 ile daha yüksektir; linyit değerlendirmesi enerji değeri ve kirletici içeriği birlikte düşünülerek yapılır.

30. Soru – NO ve Br2 Tepkimesinin Hızı

Deney verileri: İlk deneyde derişimler 0,10 M ve 0,10 M, hız 0,010 M/s’dir. İkinci deneyde [NO] 0,20 M’ye çıkarıldığında hız 0,040 M/s olur. Üçüncü deneyde [NO] aynı tutulup [Br2] 0,30 M yapıldığında hız 0,120 M/s’ye yükselir.

Soru 30 a: Tepkimenin hız denklemini yazınız. Kısa Cevap: r = k[NO]2[Br2]. Çözüm: Br2 sabitken NO’nun iki katına çıkması hızı dört kat artırır. 22 = 4 olduğundan NO’ya göre derece 2’dir. NO sabitken Br2 üç katına çıkarıldığında hız da üç katına yükselir. Bu nedenle Br2’ye göre derece 1’dir. Derişimlerin bu üslerle yazılmasıyla r = k[NO]2[Br2] elde edilir.

Soru 30 b: Tepkime derecesi kaçtır? Kısa Cevap: Tepkime üçüncü derecedendir. Çözüm: NO’nun üssü 2, Br2’nin üssü 1’dir. Toplam derece 2 + 1 = 3 olur.

Soru 30 c: Hız sabiti k’nin birimi ve değeri nedir? Kısa Cevap: k = 10 M−2·s−1. Çözüm: İkinci deneyden yararlanılır: k = 0,040 / [(0,20)2·0,10] k = 0,040 / 0,004 = 10. Hızın birimi M/s, derişim çarpımının birimi M3 olduğundan k’nin birimi 1/(M2·s) olur.

Soru 30 ç: [NO] = 0,4 M ve [Br2] = 0,2 M olduğunda tepkime hızı kaç M/s olur? Kısa Cevap: 0,32 M/s. Çözüm: Bulunan hız bağıntısı kullanılır: r = 10·0,42·0,2 = 10·0,16·0,2 = 0,32 M/s.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 9 918

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 108 Cevapları

31. Soru – Amonyağın Oluşum Hızını Karşılaştırma

Deneylerde N2(g) + 3H2(g) → 2NH3(g) tepkimesi kullanılarak derişim, hacim ve sıcaklık etkileri incelenmiştir.

Soru 31: Buna göre her bir deney için A ve B kaplarındaki tepkimelerde amonyak gazının oluşum hızını karşılaştırınız. Karşılaştırma sonuçlarını çarpışma teorisiyle açıklayınız. Kısa Cevap: I: B > A, II: B > A, III: B > A. Açıklama: B kaplarında yapılan değişiklikler etkin çarpışmaları artırdığı için amonyak oluşumunu hızlandırır.

I. deney: Kapların hacmi ve sıcaklığı eşittir. B’de daha fazla molekül bulunması, tepken derişimlerini artırır. Moleküller daha sık karşılaştığından B kabındaki tepkime daha hızlıdır.

II. deney: Gaz miktarı değişmeden hacim yarıya düşürülür. B kabında derişimler ve basınç yükselir; çarpışmalar daha sık gerçekleşir. Bu yüzden B > A olur.

III. deney: B’nin sıcaklığı daha yüksektir. Moleküllerin ortalama kinetik enerjisi ve enerji engelini aşabilenlerin oranı artar. Sonuç olarak amonyak B’de daha hızlı oluşur. Sıcaklığın iki katına çıkması, hızın mutlaka iki katına çıktığı anlamına gelmez.

32. Soru – Çarpışma Olasılığı ve Hız

NO(g) + O3(g) → NO2(g) + O2(g) tepkimesinde görsellerin çarpışma olasılıkları I için 1x, II için 2x, III için 4x ve IV için 9x’tir.

Soru 32 a: Aynı koşullarda gerçekleşen tepkimelerin hızlarını karşılaştırınız. Kısa Cevap: IV > III > II > I. Açıklama: Verilen modelde çarpışma olasılığı en büyük olan IV. durumun hızı da en büyüktür. Diğer durumlar 4x, 2x ve 1x sırasıyla gelir.

Soru 32 b: Atmosferde NO(g) derişiminin artması tepkime hızını nasıl etkiler? Bu etkiyi çarpışma olasılığı üzerinden açıklayınız. Kısa Cevap: Diğer koşullar değişmiyorsa tepkime hızı artar. Açıklama: Daha fazla NO molekülü, O3 ile daha çok karşılaşma imkânı oluşturur. Etkin çarpışmaların çoğalması tepkimeyi hızlandırır.

Soru 32 c: Atmosfer sıcaklığının NO ve O3 molekülleri arasında gerçekleşen çarpışma olasılığına ve tepkime hızına etkisini açıklayınız. Kısa Cevap: Kitabın modeli ve cevap anahtarında sıcaklığın artmasıyla çarpışmaların ve tepkime hızının arttığı kabul edilir. Açıklama: Sıcaklık yükseldiğinde moleküller daha hızlı hareket eder. Model, etkin çarpışma sayısındaki artış üzerinden hızlanmayı açıklamaktadır.

Soru 32 ç: NO(g) + O3(g) → NO2(g) + O2(g) tepkimesinin zamanla ortalama hızı nasıl değişir? Açıklayınız. Kısa Cevap: Yeni tepken eklenmeyen ve koşulları değişmeyen sistemde hız giderek düşer. Açıklama: Tepkenlerin tüketilmesi, NO ve O3 derişimlerini azaltır. Böylece tepkimeyle sonuçlanan çarpışmalar seyrekleşir.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 10 1018

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 109 Cevapları

33. Soru – Tepkimeyi Hızlandıran Değişiklikler

C2H4(g) + H2(g) → C2H6(g) tepkimesine yapılan etkiler, taneciklerin enerji dağılımı ve potansiyel enerji grafikleriyle verilmiştir.

Soru 33 a: Grafik 1 ve 2’de tepkimeyi hızlandırmak için tepkimeye ne gibi etkiler yapıldığını açıklayınız. Kısa Cevap: Birinci grafikte sıcaklık yükseltilmiş, ikinci grafikte katalizör eklenmiştir. Açıklama: İlk grafikte yeterli kinetik enerjiye sahip taneciklerin oranı büyümüştür. İkinci grafikte daha düşük enerji engelli bir yol görülür; tepkenlerin ve ürünlerin enerji düzeyleri değişmemiştir.

Soru 33 b: Her iki durumda tepkimeye yapılan etkilerin tepkimeyi hızlandırma sebeplerini çarpışma teorisine göre açıklayınız. Kısa Cevap: Her iki değişiklik de tepkimeyle sonuçlanan çarpışmaları artırır. Açıklama: Sıcaklığın yükselmesi, taneciklerin ortalama kinetik enerjisini ve aktivasyon enerjisini aşabilenlerin oranını artırır. Katalizör ise kinetik enerjiyi değiştirmeden daha düşük aktivasyon enerjili bir yol sunar. Böylece tepkime hızlanır.

34. Soru – Toz ve Topak Çamaşır Sodası

Na2CO3(k) + 2HCl(suda) → 2NaCl(suda) + CO2(g) + H2O(s) tepkimesinde eşit kütlede çamaşır sodasının farklı fiziksel formları karşılaştırılmaktadır.

Soru 34 a: Görseldeki tüplerde eşit sürede gerçekleşen tepkimelerin çamaşır sodasının hangi formuna ait olduğunu nedeniyle belirtiniz. Kısa Cevap: I: Toz form. II: Topak form. Açıklama: Toz hâlinde toplam temas yüzeyi daha fazladır. Asitle daha sık etkin karşılaşma gerçekleştiğinden I. tüpte aynı sürede daha yoğun CO2 çıkışı gözlenir.

Soru 34 b: Grafikteki eğrilerin çamaşır sodasının hangi formuna ait olduğunu nedeniyle belirtiniz. Kısa Cevap: A toz forma, B topak forma aittir. Açıklama: A’da gaz miktarı daha hızlı artar ve son değere daha erken ulaşılır. B’de aynı süreç daha uzun sürer. İkisinde de son gaz miktarının 2 g olması, bu deneyde fiziksel formun ürün miktarını değil tepkime hızını değiştirdiğini gösterir.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 11 1118

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 110 Cevapları

Kireç Döngüsü – 35-38. Sorular

Verilen döngüde CaCO3’ün CaO ve CO2’ye ayrışması ısı alır. CaO’nun suyla sönmüş kireç oluşturması ve sönmüş kirecin CO2 ile yeniden kireç taşına dönüşmesi ise ısı verir.

Soru 35: Kireç taşının sönmemiş kirece dönüştüğü tepkime için verilen ifadelerden hangileri doğrudur? Kısa Cevap: D) I ve III. Açıklama: I: Isı alınarak gerçekleştiği için tepkime endotermiktir; ifade doğrudur. II: Ürünlerin toplam enerjisi başlangıçtaki kireç taşının enerjisinden yüksektir; ifade yanlıştır. III: Kireç taşı tükenmediği ve gerekli koşullar korunduğu sürece ısı sağlanması ayrışmanın devamını destekler; soruya göre doğrudur.

Soru 36: Sönmemiş kirecin sönmüş kirece dönüştüğü tepkime için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? Kısa Cevap: A) Isı alarak gerçekleşir. Açıklama: CaO’nun suyla tepkimesi ekzotermiktir. Ürün oluşurken çevreye enerji aktarılır ve sistemin entalpisi düşer. Bu nedenle ısı alındığını söyleyen A seçeneği yanlıştır.

Soru 37: Sönmüş kirecin kireç taşına dönüştüğü tepkime için verilen ifadelerden hangileri doğrudur? Kısa Cevap: D) I ve II. Açıklama: Tepkime ısı verdiğinden I doğrudur. Ürünlerin toplam enerjisi daha düşük olduğu için sorudaki II. ifade doğru kabul edilir. Çevreden ısı alındığını belirten III yanlıştır.

Soru 38: Metindeki bilgilere göre tepkimeler için verilen sonuçlardan hangilerine ulaşılabilir? Kısa Cevap: E) I, II ve III. Açıklama: Örneklerde enerji alışverişi görülmektedir. Kireç taşının ayrışması çevreden ısı alınmasına, diğer iki dönüşüm ise çevreye ısı verilmesine örnektir. Böylece üç sonuca da ulaşılır.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 12 1218

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 111 Cevapları

Enerji Kaynaklarının Karşılaştırılması – 39-41. Sorular

Metinde uzay gemisinin enerji ihtiyacı için hidrojen ve karbon bazlı bir yakıt incelenmektedir. Sorular, kontrollü deney kurma, neden-sonuç ilişkisi ve yakıtların çevresel etkilerini değerlendirmeye yöneliktir.

Soru 39: Farklı maddelerin yakıt olma potansiyelini belirlemek için yapılan deneylerin hangisinde bağımlı-bağımsız değişkenler ve kontrol değişkenleri en uygun şekilde kullanılmıştır? Kısa Cevap: C) Aynı miktardaki hidrojen ve karbon bazlı maddeyi aynı koşullarda yakarak üretilen enerjiyi ölçmek ve bu olayın çevreye etkilerini değerlendirmek. Açıklama: Bu deneyde değiştirilen özellik yakıtın türüdür. Yakıt miktarı ve diğer deney koşulları sabit tutulur. Böylece ölçülen enerji farkları ve çevresel sonuçlar, yakıt türüyle ilişkilendirilebilir.

Soru 40: Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi neden-sonuç ilişkisi açısından doğrudur? Kısa Cevap: E) Hidrojenin yüksek enerji potansiyeli ve yandığında sadece su oluşturması, hidrojenin iyi bir enerji kaynağı olmasını sağlar. Açıklama: Metindeki değerlendirmede yüksek enerji sağlama ve su oluşturma özellikleri, hidrojenin tercih edilmesini destekleyen nedenlerdir. Evrende bol bulunması ise tek başına en güvenli yakıt olduğunu göstermez. Depolama ve kullanım şartları da önemlidir.

Soru 41: Hidrojen veya karbon bazlı maddeye ilişkin verilen bilgiler ışığında bu iki yakıt türünün bilimsel araştırmadaki karşılaştırılabilir yönleriyle ilgili yorumlardan hangileri yapılabilir? Kısa Cevap: C) II ve III. Açıklama: I: Yanma sonunda aynı ürünlerin oluştuğu söylenemez; yanlıştır. II: İki yakıtın da enerji potansiyeli metinde yüksek olarak belirtilmiştir; doğrudur. III: Karbon bazlı yakıtın zararlı emisyonları, çevresel etkisinin hidrojenden farklı olduğunu gösterir; doğrudur.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 13 1318

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 112 Cevapları

Propanın Tepkimeleri – 42-44. Sorular

Verilen olaylarda propan, oksijenle yanarken ısı verir; propilen ve hidrojene ayrışırken enerji alır. Bu fark, tepkimelerde kopan ve oluşan bağların enerji toplamlarından kaynaklanır.

Soru 42: Propan gazı yanma tepkimesinde çevreye ısı verirken ayrışma tepkimesinde çevreden ısı alır. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bu durumu açıklamak için kullanılamaz? Kısa Cevap: C) Ürünlerin molekül kütlelerinin farklı olması. Açıklama: Tepkimenin enerji değişimini belirlemek için bağların enerji değerleri değerlendirilir. Ürünlerin kütlelerinin farklılığı, ısı alışverişinin yönünü doğrudan belirlemez.

Soru 43: Propanın yanma ve ayrışma tepkimeleri için aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? Kısa Cevap: E) Her iki tepkimede de en yüksek enerjili bağ, ürünler tarafındadır. Açıklama: Yanma için ürünlerdeki C=O bağı 736 kJ/mol ile en yüksek değere sahiptir. Ayrışmada ise ürün olan propilendeki C=C bağı 611 kJ/mol ile diğer bağlardan daha yüksek enerjilidir. Bu karşılaştırma bağ enerjileri toplamıyla karıştırılmamalıdır.

Soru 44: Tepkime entalpileri bağ enerjilerinden yararlanarak hesaplandığında hangi seçenekte verilen değerlere ulaşılır? Kısa Cevap: D) Yanma: −1632 kJ; ayrışma: +128 kJ. Çözüm: Yaklaşık entalpi değişimi, koparılan bağların enerji toplamından oluşan bağların enerji toplamı çıkarılarak bulunur.

Yanma Tepkimesinin Çözümü

Denklem: C3H8 + 5O2 → 3CO2 + 4H2O.

Tepkenlerde: 8 C−H, 2 C−C ve 5 O=O bağı vardır. Enerji toplamı 8·414 + 2·347 + 5·498 = 6496 kJ olur.

Ürünlerde: 6 C=O ve 8 O−H bağı vardır. Enerji toplamı 6·736 + 8·464 = 8128 kJ bulunur.

ΔHyanma ≈ 6496 − 8128 = −1632 kJ.

Ayrışma Tepkimesinin Çözümü

Denklem: C3H8 → C3H6 + H2.

Propandaki 8 C−H ve 2 C−C bağının toplam enerjisi 4006 kJ’dür. Ürünlerdeki 6 C−H, 1 C−C, 1 C=C ve 1 H−H bağının toplam enerjisi 3878 kJ’dür.

ΔHayrışma ≈ 4006 − 3878 = +128 kJ.

Aynı tür ve sayıdaki bağ enerjileri işlemde birbirini götürdüğünde kısa hesap da yapılabilir: ΔH ≈ 2·414 + 347 − 611 − 436 = +128 kJ. Böylece ayrışmanın enerji aldığı görülür.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 14 1418

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 113 Cevapları

Glikozun Enerji Değeri – 45-49. Sorular

Verilen yanma denklemi C6H12O6(k) + 6O2(g) → 6CO2(g) + 6H2O(g) şeklindedir. Hesaplamalarda glikozun mol kütlesi 180 g/mol ve sorudaki standart oluşum entalpileri kullanılır.

Soru 45: Glikozun yanmasına ait standart tepkime entalpisi kaç kJ’dür? Kısa Cevap: B) −2538,8 kJ. Çözüm: Önce ürünlerin standart oluşum entalpileri katsayılarıyla çarpılıp toplanır: 6·(−393,5) + 6·(−241,8) = −3811,8 kJ. Tepkenler için toplam −1273 kJ’dür; oksijenin standart oluşum entalpisi sıfırdır. ΔH° = −3811,8 − (−1273) = −2538,8 kJ.

Soru 46: Glikozun yanma tepkimesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? Kısa Cevap: B) Oluşan bağların enerjisi, kırılan bağların enerjisinden düşüktür. Açıklama: Yanma sırasında net enerji açığa çıkar. Dolayısıyla yeni bağların oluşumunda verilen enerji, eski bağların koparılmasında kullanılan enerjiden büyüktür. B seçeneği bu ilişkiyi ters vermiştir.

Soru 47: Buna göre sadece glikoz içeren gıdaları tüketerek günlük enerji ihtiyacını karşıladığı varsayılan yetişkin bir insanın kaç mol glikoza ihtiyacı vardır? Kısa Cevap: B) 4 mol. Çözüm: Sorunun varsayımında 1 mol glikoz 2538,8 kJ enerji verir. Gereken 10155,2 kJ için 10155,2 ÷ 2538,8 = 4 mol glikoz bulunur.

Soru 48: Verilen bilgilere göre ifadelerinden hangileri bulunabilir? Kısa Cevap: E) I, II ve III. Açıklama: Standart oluşum entalpilerinden tepkimenin enerji değişimi hesaplanır. Bu hesaplamada kullanılan ürünlerin toplamı − tepkenlerin toplamı bağıntısı da yazılabilir. Kütle ve molar enerji bilgileriyle 100 g glikozun sağlayacağı enerji bulunabilir. Çözüm: Q = (100/180)·2538,8 ≈ 1410,4 kJ. Böylece üç madde de belirlenebilir.

Soru 49: Standart oluşum entalpileriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? Kısa Cevap: A) Glikozun oluşumu sırasında dışarıdan enerji alınır. Açıklama: Verilen −1273 kJ/mol değeri negatiftir. Buna göre 1 mol glikozun standart hâllerindeki elementlerinden oluşması sırasında enerji açığa çıkar. Standart oluşum tepkimesi, fotosentez tepkimesiyle aynı değildir.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 15 1518

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 114 Cevapları

Çarpışma Teorisi – 50-53. Sorular

Görsellerde A2 ve B2 moleküllerinin farklı enerji ve yönelimlerle karşılaşması gösterilmektedir. İlk karşılaşmada yönelim uygun değildir; üçüncüde enerji yetersizdir. İkinci karşılaşmada iki koşul da sağlandığı için ürün meydana gelir.

Soru 50: Moleküllerin çarpışmalarından aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz? Kısa Cevap: C) Uygun geometrideki tüm çarpışmalar ürün oluşumuyla sonuçlanmıştır. Açıklama: 2 ve 3. çarpışmaların yönelimleri uygundur; ancak yalnızca 2’de ürün oluşur. Dolayısıyla uygun yönelimdeki her çarpışmanın tepkime oluşturduğu söylenemez.

Soru 51: Aşağıdakilerden hangisi 3. çarpışmanın ürün oluşumuyla sonuçlanmamasının nedenini en iyi açıklar? Kısa Cevap: B) Çarpışan moleküllerin yeterli enerjiye sahip olmaması. Açıklama: Üçüncü durumdaki tanecikler düşük kinetik enerjilidir. Tepkimenin enerji engelini aşamadıkları için moleküller ürün oluşturmadan ayrılır.

Soru 52: Moleküllerin bazı çarpışma durumlarını gösteren görsel incelendiğinde tepkimenin gerçekleşme koşullarını açıklamak için aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir? Kısa Cevap: D) Uygun geometride ve yeterli enerjiyle gerçekleşen çarpışmalar ürün oluşturabilir. Açıklama: Taneciklerin yalnızca karşılaşması yeterli değildir. Etkin çarpışma için enerji ve geometrinin birlikte uygun olması gerekir.

Soru 53: Moleküllerin çarpışma durumlarını gösteren görseldeki hangi çarpışma durumları etkin çarpışma olarak nitelendirilebilir? Kısa Cevap: B) Yalnız 2. Açıklama: İkinci çarpışma hem uygun geometride hem de yeterli enerjiyle gerçekleşmiştir. Başlangıçtaki A2 ve B2 moleküllerinden AB oluşması, bu çarpışmanın etkin olduğunu gösterir.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 16 1618

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 115 Cevapları

NO2’den N2O4 Oluşumu – 54-58. Sorular

Verilen grafikte tepken NO2 zamanla azalırken ürün N2O4 artmaktadır. Hesaplamalarda grafiğin derişim ölçeğinin 10−3 M olduğu dikkate alınır.

Soru 54: Grafiğe göre tepkimenin denklemi aşağıdakilerden hangisi gibi olabilir? Kısa Cevap: E) 2NO2(g) → N2O4(g). Açıklama: Azalan madde NO2, oluşan madde N2O4’tür. Atom sayılarının korunması için iki NO2 bir N2O4 oluşturmalıdır.

Soru 55: Grafiğe göre tepkimeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? Kısa Cevap: D) Aynı zaman aralıklarında harcanan NO2 kütlesi oluşan N2O4 kütlesine eşittir. Açıklama: Tepkimede başka bir madde oluşmadığından tüketilen NO2’nin kütlesi ürünün kütlesine eşittir. Buna karşılık molar hızlar eşit değildir; NO2’nin harcanma hızı, N2O4’ün oluşma hızının iki katıdır.

Soru 56: Aşağıdaki ifadelerden hangisi grafiğe göre tepkime hızının zamanla nasıl değiştiğini ve bu değişimin nedenini en iyi açıklar? Kısa Cevap: A) Tepkenlerin derişimi zamanla azaldığı için birim zamandaki çarpışma sayısı azalır ve tepkime giderek yavaşlar. Açıklama: NO2 derişimi düştükçe etkin çarpışmalar seyrekleşir. Bu nedenle eşit sürelerde gerçekleşen derişim değişimi giderek küçülür.

Soru 57: İlk 20 saniyede N2O4 gazının ortalama oluşma hızı nedir? Kısa Cevap: B) 0,6·10−3 M/s. Çözüm: İlk 20 saniyedeki ürün derişimi artışı yaklaşık 12·10−3 M’dır. Ortalama oluşma hızı: r = 12·10−3/20 = 0,6·10−3 M/s.

Soru 58: 80 ve 120. saniyeler arasında NO2 gazının ortalama harcanma hızı nedir? Kısa Cevap: A) 0,1·10−3 M/s. Çözüm: Grafikten yaklaşık derişim azalması 4·10−3 M, zaman aralığı ise 40 saniye okunur. Ortalama harcanma hızı = 4·10−3/40 = 0,1·10−3 M/s.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 17 1718

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 116 Cevapları

Çinko ve Hidroklorik Asit Deneyi – 59-63. Sorular

Deneyde HCl derişimini artırma, çinkoyu toz hâline getirme, sıcaklığı yükseltme ve katalizör ekleme işlemlerinin tepkime hızına etkisi araştırılmaktadır. Gaz çıkışı, çinko ile asit arasındaki tepkimede oluşan hidrojenden kaynaklanır.

Soru 59: “Sıcaklığın artırılması, tepkime hızını artırır.” hipotezini oluşturan bir öğrenci, hipotezini deneydeki III. işlem sonucu hangi gözlemine göre açıklayabilir? Kısa Cevap: C) Gaz çıkış süresinin azalması. Açıklama: Tepken miktarları aynı tutulduğunda gaz oluşumunun daha erken tamamlanması, sıcaklık artışının tepkimeyi hızlandırdığını destekler.

Soru 60: “Tepkimelerde çarpışma olasılığının artışı tepkime hızını artırır mı?” araştırma sorusunun doğru cevabına hangi işlemlerde ulaşılabilir? Kısa Cevap: D) I, II ve III. Açıklama: Derişim, yüzey alanı ve sıcaklık artışı çarpışmaların sıklaşmasını sağlar. Katalizör ise bu karşılaştırmada çarpışma olasılığını artırmasıyla değil, enerji engelini düşürmesiyle değerlendirilir.

Soru 61: Hangi işlemler çarpışma teorisi temelinde taneciklerin birim zamandaki etkin çarpışma sayısını artırarak tepkime hızını artırır? Kısa Cevap: E) I, II, III ve IV. Açıklama: İşlemlerin tamamı tepkimeyi hızlandırır. İlk üçü taneciklerin karşılaşmalarını ve etkin çarpışmalarını artırırken katalizör, daha düşük aktivasyon enerjili yol üzerinden etkin tepkime gerçekleşmesini kolaylaştırır.

Soru 62: I. işlemde tepkime hızının arttığı gözlemlenmiştir. Bu sonuç aşağıdakilerden hangisi ile en iyi açıklanabilir? Kısa Cevap: B) Etkin çarpışma sayısının artması. Açıklama: Daha derişik asitte birim hacimde daha fazla tepkimeye katılabilecek tanecik bulunur. Çinko yüzeyinde birim zamanda daha fazla etkin karşılaşma olur ve tepkime hızlanır.

Soru 63: IV. işlemde tepkime hızının arttığı gözlemlenmiştir. Bu sonuç aşağıdakilerden hangisi ile en iyi açıklanabilir? Kısa Cevap: E) Aktivasyon enerjisinin düşmesi. Açıklama: Eklenen katalizör, tepkimenin daha düşük enerji engelli bir yoldan ilerlemesini sağlar. Taneciklerin ortalama kinetik enerjisini artırmadan tepkimeyi hızlandırır.

11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Sayfa 100-117 Cevapları – Etkileşim Teması 18 1818

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 117 Cevapları

H2 ve NO Tepkimesi – 64-66. Sorular

Tepkime denklemi: 2H2(g) + 2NO(g) → 2H2O(g) + N2(g). Sorular, farklı başlangıç derişimleriyle ölçülen hızların karşılaştırılmasına dayanmaktadır.

Deney verileri: İlk deneyde H2 ve NO derişimleri sırasıyla 0,010 ve 0,024 M, hız 2,4·10−6 M/s’dir. İkinci deneyde yalnız H2 derişimi 0,005 M’ye indirilmiş ve hız 1,2·10−6 M/s bulunmuştur. Üçüncü deneyde H2 0,010 M, NO 0,012 M iken hız 0,6·10−6 M/s’dir.

Soru 64: Buna göre tepkime hız denklemlerinden hangisi bilimsel bilgilere göre doğrudur? Kısa Cevap: B) II — r = k[H2][NO]2. Çözüm: NO derişimi değişmeden H2 yarıya düşürüldüğünde hız da yarıya düşer. Bu nedenle H2’ye göre derece 1’dir. H2 sabitken NO yarıya indirildiğinde hız dörtte birine iner. (1/2)2 = 1/4 olduğundan NO’ya göre derece 2’dir. Bu sonuçlar r = k[H2][NO]2 bağıntısını verir.

Soru 65: Buna göre tablodaki değerlerden hangisi doğrudur? Kısa Cevap: E) V. Derece 3, k’nin değeri 5/12, birimi 1/(s·M2)’dir. Çözüm: Hız bağıntısındaki üsler toplanır: 1 + 2 = 3. Üçüncü deney kullanılarak: k = (0,6·10−6) / [0,010·(0,012)2] k = (0,6·10−6) / (1,44·10−6) = 5/12. Üçüncü dereceden tepkimede hız sabitinin birimi M−2·s−1 olur. Doğru bilgiler V. satırda bir aradadır.

Soru 66: Buna göre öğrencinin oluşturduğu önermeler bilimsel bilgilerle karşılaştırıldığında hangisinin doğru olduğu tespit edilir? Kısa Cevap: A) Yalnız I. Açıklama: Verilen deneylerde tepken derişimi yükseldiğinde hız da yükselmektedir. Hız bağıntısına göre H2’nin artışı hızı birinci dereceden, NO’nun artışı ikinci dereceden etkiler. Diğer koşullar sabitken yalnız I. önerme bu tepkime için doğrudur.

KİTABIN TÜM CEVAPLARI

Diğer sayfalardaki çalışmaları 11. Sınıf MEB Kimya Ders Kitabı Cevapları sayfasında inceleyebilirsiniz.