Yapım Ekleri Nedir? Türleri ve Örnek Kelimeler
Yapım ekleri nedir, nasıl bulunur? Türkçede kelimelere eklenerek yeni sözcükler oluşturan ekler yapım eki olarak adlandırılır. Gözlük, balıkçı, sulamak, yazı ve güldürmek gibi sözcükler, yapım eklerinin farklı görevlerini anlamamıza yardımcı olur.
Yapım Ekleri Nelerdir? Türleri ve Örnekleri
Yapım Eklerinin Dört Çeşidi
| Ek Türü | Örnek Sözcükler |
|---|---|
| İsimden isim | Gözlük, kitaplık, tuzlu, sessiz |
| İsimden fiil | Sula, başla, temizle, güzelleş |
| Fiilden isim | Yazı, bilgi, silgi, sevgi |
| Fiilden fiil | Güldür, yazdır, görüş, sevin |
İsimden İsim Yapım Eki Örnekleri
Göz + lük → gözlük: Bir eşya adı oluşmuştur.
Kitap + lık → kitaplık: Kitapların konulduğu eşya adı oluşmuştur.
Tuz + lu → tuzlu: Bir özellik bildiren sözcük türemiştir.
Ses + siz → sessiz: Yokluk anlamı bildiren sözcük oluşmuştur.
Balık + çı → balıkçı: Meslek adı türemiştir.
İsimden Fiil Yapım Eki Örnekleri
Su + la → sula: Su vermek anlamında fiil türemiştir.
Temiz + le → temizle: Temiz hâle getirmek anlamında fiil oluşmuştur.
Baş + la → başla: Bir işe girişmek anlamında fiil türemiştir.
Güzel + leş → güzelleş: Güzel hâle gelmek anlamı oluşmuştur.
Yol + la → yolla: Göndermek anlamında fiil oluşmuştur.
Fiilden İsim Yapım Eki Örnekleri
Yaz + ı → yazı: Yazılmış metin anlamında isim oluşmuştur.
Sil + gi → silgi: Silmek için kullanılan araç adı türemiştir.
Sev + gi → sevgi: Duygu adı oluşmuştur.
Sat + ıcı → satıcı: Satma işiyle uğraşan kişi adı oluşmuştur.
Yap + ı → yapı: Yapılmış şey veya bina anlamında isim türemiştir.
Fiilden Fiil Yapım Eki Örnekleri
Gül + dür → güldür: Birini güldürmek anlamı oluşmuştur.
Yaz + dır → yazdır: Birine yazma işini yaptırmak anlamı oluşmuştur.
Gör + üş → görüş: Karşılıklı görme veya konuşma anlamında fiil türemiştir.
Sev + in → sevin: Mutluluk duyma anlamında fiil oluşmuştur.
Giy + in → giyin: Kendi üzerine giysi giyme anlamı oluşmuştur.
-ca, -cı, -cık ve -lık Yapım Ekleri Ne İşe Yarar?
Türkçe: -çe eki dil adı oluşturmuştur.
Bence: -ce eki görelik bildirmiştir.
Balıkçı: -çı eki meslek adı oluşturmuştur.
İnatçı: -çı eki kişisel özellik bildirmiştir.
Yavrucuk: -cuk eki küçültme veya sevgi anlamı katmıştır.
Kızılcık: -cık ekiyle bitki adı oluşmuştur.
Bademcik: -cik ekiyle organ adı oluşmuştur.
İyilik: -lik eki soyut kavram oluşturmuştur.
Müdürlük: -lük eki görev veya makam adı oluşturmuştur.
Yağmurluk: -luk eki giysi adı oluşturmuştur.
Yapım Eki ve Çekim Eki Örnekleri
Yapım ve çekim eklerini ayırmanın en kolay yolu, ek geldikten sonra yeni bir kelimenin oluşup oluşmadığına bakmaktır.
| Kelime | Ek | Türü |
|---|---|---|
| Kitaplık | -lık | Yapım eki |
| Kitaplar | -lar | Çekim eki |
| Gözlük | -lük | Yapım eki |
| Gözüm | -üm | Çekim eki |
| Balıkçı | -çı | Yapım eki |
| Balıkta | -ta | Çekim eki |
Bir Sözcük Birden Fazla Yapım Eki Alabilir mi?
Evet. Bir kelimeye birden fazla yapım eki gelebilir. Örneğin:
Göz → gözlük → gözlükçü → gözlükçülük
Göz + lük: İlk yapım eki.
Gözlük + çü: İkinci yapım eki.
Gözlükçü + lük: Üçüncü yapım eki.
Bu şekilde aynı kökten farklı anlamlarda yeni sözcükler oluşturulabilir.
Yapım Ekleri Alıştırma Soruları
A) Evimiz
B) Kalemler
C) Kitaplık
D) Sokakta Kısa Cevap: C - Kitaplık. Çözüm: Kitap kelimesine -lık eki getirilerek yeni bir eşya adı türetilmiştir.
Konunun Kısa Özeti
Yapım ekleri yeni sözcük oluşturur. Ek almadan önceki ve sonraki sözcüğün anlamına bakmak, yapım eklerini belirlemede yardımcı olur. -cı, -lık, -ca ve -cık gibi ekler farklı görevlerde kullanılabilir. Bir sözcük birden fazla yapım eki de alabilir.
Yapım ekleriyle ilgili etkinlikler ve diğer Türkçe çalışmaları için 6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasını inceleyebilirsiniz.
Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Eğitim Sistem yapılan yorumlardan sorumlu değildir.